Vượt xe nơi cấm vượt, một người tử vong: Cái giá của phút chủ quan sau tay lái

Chỉ vì không chấp hành biển báo cấm vượt, lấn sang phần đường dành cho xe đi ngược chiều và thực hiện việc vượt không bảo đảm an toàn, một người đã tử vong, người gây tai nạn phải đối diện với trách nhiệm hình sự.

Qua vụ án, những quy định về vượt xe, phần đường, làn đường và nghĩa vụ bảo đảm an toàn khi tham gia giao thông tiếp tục là lời cảnh tỉnh đối với mỗi người cầm lái.

Vượt xe sai quy định, hậu quả nghiêm trọng

Qua vụ án, những quy định về vượt xe, phần đường, làn đường và nghĩa vụ bảo đảm an toàn khi tham gia giao thông tiếp tục là lời cảnh tỉnh đối với mỗi người cầm lái. (Ảnh minh hoạ tạo bằng AI).

Theo Bản án hình sự phúc thẩm số 55/2026/HS-PT ngày 21/01/2026 của TAND Thành phố Hồ Chí Minh, bị cáo Đặng Văn K, sinh năm 1980, làm nghề lái xe, bị đưa ra xét xử về tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”. Vụ án được xét xử phúc thẩm sau khi bị cáo kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt và xin được hưởng án treo.

Theo nội dung bản án, khoảng 8h ngày 19/9/2024, Đặng Văn K điều khiển xe ô tô khách lưu thông trên đường. Khi đến khu vực Quốc lộ E, K phát hiện phía trước cùng chiều có một xe ô tô tải.

Đáng chú ý, tại khu vực này có biển báo cấm vượt, nhưng K vẫn bật tín hiệu xin vượt, đánh lái sang trái, điều khiển xe qua phần đường dành cho phương tiện đi ngược chiều để vượt xe tải.

Khi phần đầu xe của K gần đến giữa xe tải thì xảy ra va chạm với xe mô tô do anh Trần Hữu L điều khiển đang đi theo chiều ngược lại. Vụ tai nạn khiến anh L bị thương và sau đó tử vong do đa chấn thương.

TAND cấp sơ thẩm xác định hành vi của bị cáo đủ yếu tố cấu thành tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” theo điểm a khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự và tuyên phạt 2 năm tù.

Vượt xe không chỉ là chuyện “xin đường rồi vượt”

Trong thực tế giao thông, không ít người vẫn có tâm lý cho rằng chỉ cần bật xi-nhan, quan sát phía trước rồi vượt là có thể thực hiện. Tuy nhiên, pháp luật không cho phép người điều khiển phương tiện tùy ý vượt xe.

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ hiện hành đặt ra yêu cầu người tham gia giao thông phải chấp hành hệ thống báo hiệu đường bộ, đồng thời bảo đảm an toàn trong suốt quá trình điều khiển phương tiện.

Vụ tai nạn xảy ra ngày 19/9/2024, khi Luật Giao thông đường bộ năm 2008 còn hiệu lực. Theo Điều 11 của Luật này, người tham gia giao thông phải chấp hành hiệu lệnh và chỉ dẫn của hệ thống báo hiệu đường bộ. Điều 14 quy định các điều kiện vượt xe và những trường hợp không được vượt. Vì vậy, việc bật tín hiệu xin vượt không cho phép người lái xe thực hiện hành vi vượt xe tại nơi có biển báo cấm vượt

Đặc biệt, người điều khiển phương tiện phải chú ý đến hệ thống biển báo, vạch kẻ đường và tình trạng thực tế của tuyến đường. Khi phía trước có biển báo cấm vượt thì việc cố tình thực hiện thao tác vượt có thể khiến người điều khiển phải đối mặt với hậu quả pháp lý nghiêm trọng nếu xảy ra tai nạn.

Vụ án của Đặng Văn K là một ví dụ rõ ràng. Chỉ một quyết định vượt xe tại nơi có biển cấm đã khiến chiếc ô tô lấn sang chiều đường ngược lại và xảy ra va chạm với xe mô tô. Hậu quả là một người tử vong.

Luật hiện hành yêu cầu gì khi tham gia giao thông?

Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của pháp luật giao thông là người điều khiển phương tiện phải đặt yêu cầu bảo đảm an toàn lên hàng đầu.

Điều 12 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2025 quy định người lái xe phải chấp hành quy định về tốc độ, khoảng cách an toàn tối thiểu với xe phía trước; đồng thời phải bảo đảm tốc độ phù hợp với điều kiện cầu, đường, mật độ giao thông, địa hình, thời tiết và các yếu tố khác.

Đáng chú ý, người điều khiển phương tiện phải quan sát, giảm tốc độ hoặc dừng lại để bảo đảm an toàn trong nhiều tình huống, trong đó có khi chuyển hướng, tầm nhìn bị hạn chế, tại đường giao nhau, đường cong, đường hẹp, khu vực đông dân cư, chợ, khu vực đang thi công hoặc nơi có các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn giao thông.

Những quy định này cho thấy việc điều khiển phương tiện không đơn thuần là “đưa xe đi từ điểm này đến điểm khác”. Người lái phải liên tục quan sát, đánh giá điều kiện giao thông và lựa chọn cách xử lý phù hợp.

Chỉ một thao tác thiếu an toàn, chẳng hạn vượt khi tầm nhìn không bảo đảm hoặc cố tình vượt tại nơi có biển cấm, có thể khiến người điều khiển không kịp xử lý phương tiện đi ngược chiều.

Khi một lỗi giao thông dẫn đến trách nhiệm hình sự

Không phải mọi vi phạm quy tắc giao thông đều bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, khi hành vi vi phạm các quy định về an toàn giao thông gây hậu quả thuộc trường hợp luật hình sự quy định, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Điều 260 Bộ luật Hình sự quy định về tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”. Trường hợp vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ mà làm chết người, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định của điều luật này.

Trong vụ Đặng Văn K, hậu quả nghiêm trọng là anh Trần Hữu L tử vong. TAND cấp phúc thẩm xác định hành vi của bị cáo có đủ căn cứ cấu thành tội phạm theo điểm a khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự.

Điều đáng lưu ý là việc Tòa án cho bị cáo hưởng án treo không có nghĩa hành vi vi phạm được xem nhẹ.

Hội đồng xét xử nhận định hành vi của bị cáo là nguy hiểm, gây thiệt hại đến tính mạng người khác.

Tại cấp phúc thẩm, Hội đồng xét xử xem xét các tình tiết giảm nhẹ được nêu trong vụ án, gồm thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường thiệt hại, việc gia đình bị hại bãi nại và hoàn cảnh gia đình khó khăn. Tòa án quyết định sửa bản án sơ thẩm, giữ mức hình phạt 02 năm tù nhưng cho bị cáo hưởng án treo, với thời gian thử thách 04 năm kể từ ngày 21/01/2026.

Theo Điều 65 Bộ luật Hình sự, án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, không phải là miễn trách nhiệm hình sự. Bị cáo vẫn là người bị kết án và phải tuân thủ nghĩa vụ trong thời gian thử thách. Việc Tòa án cho hưởng án treo thể hiện sự đánh giá về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và khả năng tự cải tạo, chứ không phủ nhận hậu quả chết người do hành vi phạm tội gây ra.

Tuân thủ biển báo để tránh những hậu quả không thể khắc phục

Vụ án trên xảy ra vào tháng 9/2024, trước thời điểm Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 có hiệu lực. Vì vậy, việc Tòa án xác định hành vi phạm tội trong bản án được thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật áp dụng đối với thời điểm hành vi xảy ra. Đây là nguyên tắc cần phân biệt rõ khi tuyên truyền pháp luật.

Trong khi đó, đối với người tham gia giao thông hiện nay, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 và các văn bản hướng dẫn, xử phạt đang đặt ra những yêu cầu cụ thể hơn nhằm phòng ngừa tai nạn từ sớm.

Nghị định 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, đồng thời quy định việc trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/1/2025.

Thông điệp quan trọng nhất từ những quy định này không nằm ở mức phạt cụ thể, mà là yêu cầu mỗi người phải chủ động phòng ngừa nguy cơ tai nạn.

Một biển báo cấm vượt không phải là sự cản trở đối với hành trình. Đó là cảnh báo về nguy cơ mất an toàn tại một vị trí cụ thể. Việc chấp hành biển báo chính là cách người lái xe tự bảo vệ mình và những người đang cùng lưu thông trên đường.

Một lần vượt xe không đúng quy định có thể chỉ giúp rút ngắn vài giây hoặc vài phút hành trình. Nhưng nếu xảy ra va chạm, cái giá phải trả có thể là một sinh mạng, một gia đình mất đi người thân và chính người gây tai nạn phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý kéo dài.

Chậm một chút không làm hành trình mất đi ý nghĩa. Nhưng một phút nóng vội sau tay lái có thể làm thay đổi cả cuộc đời.

Đó cũng là lý do mỗi người tham gia giao thông cần hình thành thói quen: quan sát kỹ - chấp hành biển báo - vượt xe đúng quy định - giữ khoảng cách an toàn - tuyệt đối không đánh đổi sự an toàn lấy vài phút nhanh hơn.