AI phát hiện lừa đảo ngay trên thiết bị: Gợi mở từ mô hình Singapore cho Việt Nam

Trụ sở của Google ở California, Mỹ. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Theo tờ The Straits Times, Google DeepMind và Cơ quan Công nghệ Chính phủ Singapore (GovTech) đang hợp tác phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng phát hiện các dấu hiệu lừa đảo ngay trên thiết bị di động, qua đó cảnh báo người dùng theo thời gian thực mà không phải gửi nội dung trò chuyện đến máy chủ bên ngoài. Mô hình này hướng tới nâng cao hiệu quả phòng chống lừa đảo trực tuyến, đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Thông tin về dự án được công bố ngày 14/10, bên lề Tuần lễ An ninh mạng Quốc tế Singapore. Theo Google DeepMind và GovTech, đây là mô hình phát hiện lừa đảo được thiết kế để hoạt động trực tiếp trên thiết bị, thay vì phụ thuộc vào việc chuyển dữ liệu lên các hệ thống điện toán đám mây.

“Cuộc chiến chống lừa đảo không nhất thiết phải đánh đổi quyền riêng tư cá nhân. Thông qua việc hợp tác với Google DeepMind, chúng tôi đang đưa công nghệ bảo vệ bằng AI tiên tiến trực tiếp vào thiết bị của người dân”, ông Mark Chen, Giám đốc phụ trách mảng Tin cậy và An toàn tại GovTech, cho biết.

Theo ông Chen, cách tiếp cận này cho phép phát hiện theo thời gian thực những thủ đoạn lừa đảo nhắm vào người dùng tại địa phương, đồng thời bảo vệ tính riêng tư của các cuộc trao đổi cá nhân.

Theo mô tả của Google DeepMind, mô hình AI được thiết kế để phân tích nội dung hội thoại trên các ứng dụng nhắn tin như WhatsApp và Telegram, nhận diện những dấu hiệu bất thường có thể liên quan đến hành vi lừa đảo. Hệ thống được tinh chỉnh để nhận biết các thủ đoạn phổ biến tại Singapore, trong đó có hành vi mạo danh quan chức chính phủ và nhân viên ngân hàng.

Khi phát hiện những đoạn hội thoại có dấu hiệu thao túng, mô hình sẽ đưa ra cảnh báo trên thiết bị, nhắc người dùng thận trọng trước khi cung cấp thông tin nhạy cảm hoặc thực hiện giao dịch chuyển tiền. Mục tiêu là giúp người dùng nhận biết rủi ro ngay trong quá trình trao đổi, thay vì chỉ phát hiện sự việc sau khi thiệt hại đã xảy ra.

Trong giai đoạn phát triển ban đầu, mô hình được huấn luyện bằng các bộ dữ liệu đã ẩn danh, thu thập từ báo cáo về các vụ lừa đảo và nguồn thông tin tình báo. Hệ thống cũng được kiểm tra bằng những cuộc hội thoại giả lập, được thiết kế để phản ánh ngôn ngữ và cách giao tiếp tại Singapore.

Theo Google DeepMind, mô hình sẽ tiếp tục được cập nhật để thích ứng với những thủ đoạn lừa đảo mới, đồng thời cải thiện khả năng phân biệt giữa các cuộc trò chuyện thông thường và những nội dung có dấu hiệu lừa đảo. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm hạn chế cảnh báo sai, tránh gây gián đoạn những tương tác hợp pháp của người dùng.

Một điểm đáng chú ý của dự án là cơ chế bảo vệ dữ liệu. Google DeepMind cho biết, khi được triển khai, mô hình chỉ có thể truy cập các cuộc trò chuyện trên thiết bị nếu được người dùng cho phép. Do dữ liệu được xử lý trực tiếp trên thiết bị, Google và Chính phủ Singapore sẽ không thể truy cập nội dung hội thoại thông qua việc triển khai hệ thống này.

Tuy nhiên, thời điểm triển khai chính thức chưa được công bố. Hiện cũng chưa có thông tin xác nhận liệu mô hình có trở thành tính năng mặc định trên hệ điều hành Android hay không.

Theo Google DeepMind, các mô hình AI phổ thông có thể gặp khó khăn khi nhận diện những thủ đoạn lừa đảo đặc thù tại từng quốc gia. Vì vậy, việc phát triển mô hình gọn nhẹ, được huấn luyện theo bối cảnh địa phương và vận hành trực tiếp trên thiết bị được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng phát hiện rủi ro, đồng thời giảm nhu cầu chuyển dữ liệu cá nhân ra bên ngoài.

Dự án được triển khai trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến tiếp tục gây thiệt hại đáng kể tại Singapore. Theo số liệu được công bố trong thông tin về dự án, quốc gia này đã thiệt hại hơn 4 tỷ USD do các vụ lừa đảo kể từ năm 2019. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, số tiền bị chiếm đoạt lên tới 410,6 triệu USD. Các hình thức phổ biến gồm lừa đảo thương mại điện tử, giả mạo, lừa đảo đầu tư, lừa đảo việc làm và mạo danh quan chức chính phủ.

Cũng trong ngày 14/10, Google thông báo kế hoạch cung cấp cho các cơ quan chính phủ quyền tiếp cận những công cụ an ninh mạng tiên tiến ứng dụng AI của hãng. Theo doanh nghiệp này, các công cụ có thể hỗ trợ đội ngũ bảo mật phát hiện, xác minh và khắc phục lỗ hổng trong thời gian ngắn, qua đó giảm nguy cơ gián đoạn hoạt động của các hệ thống và dịch vụ thiết yếu.

Đối với Việt Nam, mô hình hợp tác giữa Singapore và Google DeepMind gợi mở hướng nghiên cứu, phát triển các công cụ AI hỗ trợ phát hiện lừa đảo phù hợp với ngôn ngữ, thói quen giao tiếp và những phương thức lừa đảo phổ biến trong nước. Việc tích hợp cảnh báo ngay trên thiết bị hoặc trong các ứng dụng số có thể giúp người dân nhận diện nguy cơ sớm hơn, nhất là với những thủ đoạn giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng, tổ chức cung cấp dịch vụ hoặc dụ dỗ đầu tư.

Một vấn đề cần được chú trọng là thiết kế công nghệ theo hướng bảo vệ dữ liệu ngay từ đầu. Xử lý thông tin trực tiếp trên thiết bị, chỉ truy cập dữ liệu khi có sự đồng ý của người dùng và hạn chế thu thập thông tin không cần thiết là những nguyên tắc có thể tham khảo. Song song với đó, cần xây dựng cơ chế kiểm thử, cập nhật mô hình trước các thủ đoạn mới, đánh giá nguy cơ cảnh báo sai và làm rõ trách nhiệm của các bên khi hệ thống được đưa vào sử dụng.

Những kinh nghiệm này có thể gắn với định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, việc thúc đẩy ứng dụng AI cần đi cùng yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ. Hợp tác giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức nghiên cứu cũng có thể tạo điều kiện phát triển những giải pháp thiết thực, phục vụ người dân và đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường số.