Bảo hiểm thất nghiệp - điểm tựa để người lao động trở lại thị trường việc làm

Các học viên học bài xoa bóp bấm huyệt, điều trị liệt nửa người sau tai biến mạch máu não tại Trường Trung cấp Y khoa Việt Nam. Ảnh: congvieclam.hanoi.gov.vn

Từ hỗ trợ khi mất việc đến hỗ trợ tìm việc mới

Đối với người lao động, thất nghiệp thường đồng nghĩa với sự gián đoạn nguồn thu nhập và những khó khăn trong việc duy trì cuộc sống. Trợ cấp thất nghiệp vì thế có ý nghĩa quan trọng, giúp người lao động có thêm nguồn lực trong giai đoạn chuyển tiếp giữa hai công việc.

Tuy nhiên, trong một thị trường lao động không ngừng thay đổi, việc chỉ hỗ trợ thu nhập trong thời gian thất nghiệp là chưa đủ. Yêu cầu đặt ra là phải giúp người lao động nâng cao năng lực, thích ứng với sự thay đổi của việc làm và nhanh chóng tìm được công việc mới.

Luật Việc làm số 74/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã thể hiện rõ hơn định hướng này khi tiếp tục duy trì các chế độ BHTN, đồng thời mở rộng nội dung hỗ trợ người lao động. Trong đó, chế độ trước đây được gọi là “hỗ trợ học nghề” được quy định thành “hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề”. Chính sách này bước đầu thu hút sự quan tâm của nhiều người lao động.

Chị Phạm Ánh Tuyết (45 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, do chính sách cắt giảm nhân sự của công ty, chị nhận quyết định nghỉ việc từ 30/6/2026. Ngay sau khi được cơ quan bảo hiểm xã hội chốt Sổ bảo hiểm xã hội, chị đã đến Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội làm thủ tục đăng ký hưởng BHTN.

Chị chia sẻ, ban đầu nghĩ đến làm thủ tục hưởng BHTN, chị khá lo lắng vì sợ nhiều thủ tục phức tạp, đi lại nhiều lần. Tuy nhiên, khi đến Trung tâm Dịch vụ Việc làm Hà Nội chị được hỗ trợ làm thủ tục rất đơn giản, nhanh gọn. Sau đó, chị còn được nhân viên Trung tâm tư vấn tham gia các khóa đào tạo nghề, nâng cao trình độ kỹ năng nghề.

“Tôi đã chọn học nghề kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt, vật lý trị liệu. Tôi thấy hiện nay nhu cầu chăm sóc sức khỏe bằng các phương pháp y học cổ truyền rất lớn. Hy vọng sau khi học xong tôi sẽ tìm được việc làm mới ổn định hơn. Tôi cũng sẽ vận dụng những kiến thức từ khóa học này để chăm sóc sức khỏe cho gia đình tốt hơn” - chị Tuyết chia sẻ.

Bà Vũ Thị Thanh Liễu - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội)  cho biết, để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người lao động, từ năm 2025, trên địa bàn Hà Nội có 16 cơ sở đăng ký đào tạo với các ngành nghề như: Kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống, kỹ thuật làm bánh, kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt, lái xe, tin học văn phòng, công nghệ thông tin, kế toán, bán hàng, chăm sóc da, gội đầu dưỡng sinh, phun thêu thẩm mỹ, nối mi, nail... 

Thời gian đào tạo từ 2,5–3 tháng. Người lao động học xong sẽ được cấp chứng chỉ đào tạo thường xuyên hoặc chứng chỉ sơ cấp để tự tin tìm việc làm mới.

Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) Vũ Thị Thanh Liễu cho biết, để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người lao động, từ năm 2025, trên địa bàn Hà Nội có 16 cơ sở đăng ký đào tạo với các ngành nghề như: Kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống, kỹ thuật làm bánh, kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt, lái xe, tin học văn phòng, công nghệ thông tin, kế toán, bán hàng, chăm sóc da, gội đầu dưỡng sinh, phun thêu thẩm mỹ, nối mi, nail... Thời gian đào tạo từ 2,5–3 tháng. Người lao động học xong sẽ được cấp chứng chỉ đào tạo thường xuyên hoặc chứng chỉ sơ cấp để tự tin tìm việc làm mới.

Có thể thấy, BHTN không chỉ nhằm bù đắp một phần thu nhập bị mất mà còn hướng tới hỗ trợ người lao động chủ động ứng phó với nguy cơ thất nghiệp, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

Khi mất việc, người lao động có thể được tư vấn, giới thiệu việc làm và lựa chọn tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề phù hợp với nhu cầu của bản thân cũng như yêu cầu của thị trường. Như vậy, khoảng thời gian thất nghiệp không nhất thiết chỉ là thời gian chờ đợi một công việc mới, mà có thể trở thành cơ hội để người lao động bổ sung kỹ năng, chuyển đổi nghề nghiệp hoặc chuẩn bị cho một công việc phù hợp hơn.

Đây cũng là điểm quan trọng trong mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội gắn với phát triển thị trường lao động. Thay vì để người lao động chỉ “nhận hỗ trợ” trong thời gian không có việc làm, chính sách hướng tới việc tạo điều kiện để họ chủ động nâng cao năng lực và sớm quay trở lại thị trường lao động.

Thêm một điểm tựa để yên tâm học nghề

Một trong những điểm mới đáng chú ý của chính sách là người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề không chỉ được hỗ trợ học phí mà còn được hỗ trợ tiền ăn trong thời gian học.

Chị Phạm Ánh Tuyết đã quyết định vừa hưởng trợ cấp thất nghiệp vừa đăng ký học nghề kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt, vật lý trị liệu. Ảnh: HÀ THANH

Theo Nghị định số 374/2025/NĐ-CP của Chính phủ, mức hỗ trợ học phí đối với khóa đào tạo dưới 3 tháng tối đa là 4,5 triệu đồng/người/khóa; đối với khóa đào tạo từ đủ 3 tháng trở lên, mức hỗ trợ tối đa là 1,5 triệu đồng/người/tháng. Đáng chú ý, người tham gia đào tạo còn được hỗ trợ 50.000 đồng/người/ngày thực học tiền ăn; thời gian hỗ trợ đào tạo tối đa không quá 6 tháng.

Quy định này có ý nghĩa thiết thực đối với người lao động đang trong thời gian thất nghiệp. Bởi với nhiều người, quyết định tham gia một khóa học nghề không chỉ liên quan đến học phí mà còn là những khoản chi phí phát sinh trong quá trình học tập. Việc bổ sung hỗ trợ tiền ăn góp phần giảm bớt áp lực tài chính, tạo điều kiện để người lao động yên tâm tham gia đào tạo.

Đáng chú ý, chính sách đã được triển khai trong thực tế từ năm 2026. Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã có hướng dẫn tạm thời về việc chi trả kinh phí hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề, trong đó hướng dẫn cụ thể việc thanh toán khoản hỗ trợ tiền ăn căn cứ vào số ngày học thực tế của người lao động.

Từ góc độ chính sách, khoản hỗ trợ này tuy không lớn nhưng thể hiện sự chuyển biến trong cách thiết kế chính sách BHTN, đó là hỗ trợ phải gắn với khả năng quay trở lại thị trường lao động của người lao động.

Khi một người lao động mất việc làm, điều cần thiết không chỉ là bảo đảm cuộc sống trong một khoảng thời gian nhất định mà còn phải giúp họ có thêm năng lực để tìm kiếm một công việc mới. Một khóa đào tạo phù hợp có thể mở ra cơ hội chuyển đổi nghề, bổ sung kỹ năng hoặc đáp ứng yêu cầu của một vị trí việc làm khác. Khi đó, nguồn lực từ Quỹ BHTN không chỉ giúp người lao động vượt qua thời điểm khó khăn mà còn góp phần đầu tư cho khả năng trở lại thị trường lao động của chính họ.

Có thể thấy, với Luật Việc làm năm 2025, chính sách BHTN đang chuyển mạnh từ tư duy “hỗ trợ khi thất nghiệp” sang “hỗ trợ để thoát khỏi thất nghiệp”. Trợ cấp thất nghiệp giúp người lao động có điểm tựa về thu nhập; tư vấn, giới thiệu việc làm giúp kết nối với thị trường; còn đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề tạo thêm năng lực để tìm kiếm và đảm nhận một công việc mới.

Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của chính sách BHTN trong giai đoạn mới khi chính sách đồng hành cùng người lao động trong quá trình thích ứng, nâng cao kỹ năng và trở lại thị trường lao động.