Hiểm họa từ tín dụng đen trực tuyến

Nếu trước đây, “tín dụng đen” thường núp bóng các điểm cho vay trực tiếp, phát tờ rơi, dán quảng cáo thì nay đã chuyển mạnh lên không gian mạng. Thời gian qua, các đối tượng lập tài khoản mạng xã hội giả mạo các công ty tài chính như: EVNFinance, EasyCredit, HomeCredit, Mcredit, FE Credit... quảng cáo cho vay lãi suất thấp, không cần thế chấp hay thẩm định, chỉ cần căn cước công dân.

Khi có người liên hệ, chúng yêu cầu chuyển tiền để xác minh, duyệt hồ sơ. Sau đó, tiếp tục viện lý do sai sót hồ sơ, lỗi hệ thống để yêu cầu nộp thêm các khoản phí “bảo đảm khoản vay”, “mở băng khoản vay”... khiến nhiều người mắc bẫy, mất tiền và đối mặt nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân, ảnh hưởng đến cuộc sống.

Cán bộ Công an xã Vân Sơn cảnh báo tới người dân về tín dụng đen cho vay trực tuyến.

Chị Trạc Thị N, quê ở xã Phú Lương (Thái Nguyên), hiện là công nhân tại một doanh nghiệp trong Khu công nghiệp Đình Trám (phường Nếnh), từng đăng ký vay trực tuyến 20 triệu đồng qua một ứng dụng trên điện thoại khi gặp khó khăn về kinh tế. Tin vào thủ tục đơn giản, chị không lường trước những hệ lụy phía sau. Sau hơn một năm, tổng số tiền cả gốc lẫn lãi chị phải thanh toán đã gấp 3 lần khoản vay ban đầu.

Không chỉ thông qua các ứng dụng, website riêng mà các đối tượng còn chạy quảng cáo trên mạng xã hội để tiếp cận người vay, trong khi thông tin về đơn vị cho vay thường thiếu minh bạch, gây khó khăn cho việc xác minh.

Hiện nay, khi lướt mạng xã hội hoặc xem video giải trí, chúng ta thường bắt gặp những quảng cáo “vay không cần thế chấp”, “không chứng minh thu nhập”, “giải ngân trong 5 phút”. Các đối tượng đánh trúng tâm lý cần tiền gấp, những lời mời chào này khiến nhiều người bỏ qua việc tìm hiểu lãi suất, điều khoản hợp đồng và tính pháp lý của đơn vị cho vay.

Anh Đỗ Văn H ở xã Lục Ngạn đã đăng ký vay tiền qua một ứng dụng sau khi xem quảng cáo trên YouTube. Sau khi cung cấp giấy tờ tùy thân, anh nhanh chóng nhận được 15 triệu đồng. Tuy nhiên, một tháng sau, anh tá hỏa khi tính ra mức lãi suất gần 170%/năm. Làm không đủ để trả lãi, người thân và anh H liên tục bị các đối tượng gọi điện quấy rối, đe dọa. Táo tợn hơn, các đối tượng còn cắt ghép hình ảnh nhạy cảm về anh H dọa sẽ phát tán trên mạng xã hội để gây sức ép đòi nợ.

Từ đầu năm đến nay, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố đã khởi tố 8 vụ án, 9 bị can về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Bên cạnh đó, đơn vị phối hợp với Phòng An ninh mạng đấu tranh làm rõ nhiều vụ phạm pháp liên quan đến các ứng dụng về tín dụng trực tuyến.

Phân tích về bản chất tâm lý và thủ đoạn của loại tội phạm này, Trung tá Chu Văn Hiệu, Phó Trưởng Phòng An ninh mạng, Công an thành phố nhận định, các đối tượng thường nhắm vào áp lực mưu sinh và tâm lý nóng lòng giải quyết khó khăn tài chính của người lao động để giăng bẫy. Chúng sử dụng chiêu trò thúc giục về thời gian, đưa ra các điều khoản mập mờ, khấu trừ nhiều loại phí ngay từ khi giải ngân khiến số tiền thực nhận thấp hơn nhiều so với hợp đồng nhưng vẫn tính tiền lãi và gốc theo số tiền cho vay ban đầu.

Các ứng dụng này đều yêu cầu người dùng cung cấp căn cước công dân, hình ảnh khuôn mặt và cấp quyền truy cập danh bạ, tin nhắn, thư viện ảnh, nhật ký cuộc gọi. Khi thiếu cảnh giác, người vay vô tình để lộ dữ liệu cá nhân, tạo điều kiện cho các đối tượng sử dụng để khống chế, đe dọa.

Nguy hiểm hơn, khi người vay chậm trả hoặc mất khả năng thanh toán, dữ liệu cá nhân bị thu hồi (đặc biệt là quyền truy cập danh bạ) trở thành "vũ khí" để chúng khủng bố tinh thần. Các đối tượng liên tục gọi điện, nhắn tin quấy rối người thân, bạn bè, đồng nghiệp nhằm hạ uy tín của nạn nhân. Thậm chí, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và phần mềm chỉnh sửa ảnh còn bị lợi dụng để cắt ghép khuôn mặt nạn nhân vào hình ảnh, video nhạy cảm, tạo sức ép tâm lý nặng nề khiến nhiều người hoảng loạn, phải rơi vào vòng xoáy "vay app này trả app kia", khiến khoản nợ ngày càng lớn hơn.

Thực tế tại địa bàn đã ghi nhận những vụ việc người dân bị lừa đảo khi vay tiền qua các ứng dụng. Đơn cử như trường hợp của chị H.T.T (sinh năm 1980), trú tại phường Bắc Giang bị các đối tượng lừa gần 21 triệu đồng khi đăng ký vay vốn 100 triệu đồng đầu tư làm ăn. Sau khi cung cấp thông tin cá nhân theo hướng dẫn trên mạng xã hội, chị liên tục bị yêu cầu chuyển các khoản "phí hồ sơ", "phí bảo đảm khoản vay" nhưng rồi bị chặn liên lạc và chiếm đoạt tiền.

Quá trình xác minh, điều tra, lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn do các đối tượng sử dụng tài khoản ảo, sim và tài khoản ngân hàng mua trôi nổi. Phòng Cảnh sát hình sự đã phối hợp với Phòng An ninh mạng, Công an phường Bắc Giang truy vết, làm rõ hành vi lừa đảo trên do Đinh Văn Sơn (sinh năm 2003) và Đinh Thị Quỳnh (sinh năm 2004, em ruột Sơn) ở thành phố Hà Nội thực hiện.

Trước những biến tướng phức tạp của tội phạm tín dụng đen và lừa đảo trực tuyến, Trung tá Đỗ Đức Dũng, Phó Đội trưởng, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố khuyến cáo người dân cần tuyệt đối cảnh giác, không cài đặt ứng dụng hoặc truy cập đường link vay tiền không rõ nguồn gốc. Đồng thời không cấp quyền truy cập danh bạ, dữ liệu cá nhân khi chưa xác minh.

Khi có nhu cầu tài chính, người dân nên tìm đến các ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng chính thống được cấp phép. Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc bị khủng bố đòi nợ, tuyệt đối không chuyển thêm tiền theo yêu cầu, đồng thời lưu giữ chứng từ, hình ảnh để trình báo ngay cho cơ quan công an gần nhất.