Ngôn ngữ và lá phiếu (kỳ 2)

Kỳ 2: Cầu nối thông tin đến cử tri

Kỳ 1: Khi tiếng phổ thông trở thành rào cản

ĐBP - Để hóa giải rào cản về ngôn ngữ, đưa thông tin bầu cử đến với cử tri, đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng bản đã trở thành cầu nối đặc biệt. Sống cùng dân, hiểu tiếng nói, phong tục của đồng bào, họ chuyển ngữ thông tin bầu cử từ tiếng phổ thông sang tiếng dân tộc, để người dân hiểu và thực hiện. Từ những cuộc trò chuyện bằng tiếng mẹ đẻ, tâm tư, nguyện vọng của người dân được lắng nghe, chuyển tải đến cấp ủy, chính quyền và cơ quan dân cử.

Tổ bầu cử số 29, xã Mường Nhé mang hòm phiếu phụ đến bản Co Lót cho cử tri Lù Thị Dung bỏ phiếu do tuổi cao (80 tuổi), sức yếu, khó khăn trong việc đi lại.

Người phiên dịch đặc biệt

Sinh ra và gắn bó với bản Cà Là Pá 1, xã Sín Thầu, anh Hạ A Dua, Bí thư Chi bộ bản không chỉ là người đứng đầu bản mông mà còn là chỗ dựa của 83 hộ, hơn 450 nhân khẩu nơi đây. Bản Cà Là Pá 1 chủ yếu là người dân từ các tỉnh khác di cư tự do đến định cư, định canh. Nhiều người không biết chữ, tiếng phổ thông nên việc tiếp cận thông tin, nhất là thông tin bầu cử, gặp khó khăn. Am hiểu địa bàn, phong tục và gần gũi với từng gia đình, anh Dua trở thành cầu nối trực tiếp truyền đạt thông tin bầu cử bằng ngôn ngữ người dân dễ hiểu, giúp cử tri nắm được quyền, nghĩa vụ trước khi lựa chọn bằng lá phiếu.

Anh Dua cho biết, khó khăn lớn nhất là nhiều người dân không biết tiếng phổ thông, không biết chữ. Bởi vậy, anh phải rà soát từng hộ, đến từng nhà tuyên truyền riêng biệt. “Bà con không biết chữ nên tôi phải giải thích từng nội dung, hướng dẫn cụ thể từng việc bằng tiếng dân tộc. Có lúc tranh thủ gặp bà con trên nương, có khi tối đến từng nhà phổ biến, hướng dẫn. Làm như vậy vất vả, nhưng chỉ cần bà con hiểu, biết quyền, nghĩa vụ của mình và đi bầu cử đầy đủ là tôi thấy vui”, anh Dua chia sẻ.

Tại xã biên giới Mường Nhé có gần 25.000 nhân khẩu, trong đó chủ yếu là đồng bào Mông, một bộ phận người dân không biết tiếng phổ thông. Để khắc phục rào cản ngôn ngữ, xã Mường Nhé phát huy vai trò của bí thư chi bộ, trưởng các bản. Họ chính là những người “bắc cầu”, đưa thông tin bầu cử từ tiếng phổ thông sang tiếng dân tộc, đến từng hộ, từng nhóm dân cư; đồng thời giải thích những nội dung bà con chưa rõ. Nhờ vậy, thông tin bầu cử có thể đến được với người dân ngay cả những địa bàn khó khăn nhất.

Cách làm ấy được thể hiện rõ ở từng bản. Ông Sùng A Giàng, Trưởng bản Co Lót (trước là bản Huổi Ban), xã Mường Nhé chia sẻ: Bản có gần 200 hộ dân, đa số bà con nói tiếng Mông. Mình cũng là người Mông nên giải thích cho bà con hiểu về ý nghĩa cuộc bầu cử, từ đó tích cực tham gia. Qua tuyên truyền trực tiếp bằng tiếng mẹ đẻ, bà con nghe được và hiểu ngay, không có khó khăn vướng mắc.

Trường hợp của bà Lù Thị Dung, bản Co Lót là điển hình. Ở tuổi 80, cả đời gắn bó với nương lúa, ngô, bà không biết chữ, cũng không nói được tiếng phổ thông. Khi cán bộ bản đến tận nương sản xuất, dùng tiếng Mông giải thích về ý nghĩa của lá phiếu và hướng dẫn cách lựa chọn đại biểu, bà Dung hiểu và thực sự yên tâm. Bà Lù Thị Dung chia sẻ qua lời phiên dịch của trưởng bản rằng, trước đây bà sợ đi bầu cử vì không biết đọc, không biết viết, nhưng được giải thích bằng tiếng đồng bào, bà đã hiểu hơn về quyền của mình và tích cực tham gia bầu cử.

Không chỉ giúp cử tri hiểu ý nghĩa, quyền và trách nhiệm trong cuộc bầu cử, sự hỗ trợ được duy trì ngay tại các điểm bỏ phiếu. Ở những điểm bỏ phiếu đông đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh bố trí cán bộ, đội ngũ bí thư, trưởng bản người am hiểu tiếng địa phương trực tiếp hướng dẫn cử tri không biết chữ, tiếng phổ thông thực hiện các bước bỏ phiếu. Từ nhận phiếu, xác định đúng người ứng cử đến cách ghi phiếu, mọi thao tác đều được giải thích cụ thể, bảo đảm cử tri thực hiện đúng quy định.

Theo ông Bùi Xuân Thức, Chủ tịch UBND xã Tìa Dình, xã có 18 khu vực bỏ phiếu. Để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cử tri, xã phân công cán bộ, bí thư chi bộ, trưởng bản tại các điểm bỏ phiếu, trực tiếp hướng dẫn, giải thích những nội dung cử tri chưa rõ. “Những người không biết chữ hoặc hạn chế tiếng phổ thông được hướng dẫn cụ thể từng bước, bảo đảm không ai gặp khó khăn vì rào cản ngôn ngữ. Nhờ đó, 3.962 cử tri toàn xã đã tham gia bỏ phiếu, đạt 100% cử tri”, ông Thức cho biết.

Từ tuyên truyền, giải thích đến hướng dẫn trực tiếp tại điểm bỏ phiếu, những người “bắc cầu” đã góp phần để chữ viết, ngôn ngữ phổ thông, không trở thành rào cản đối với quyền bầu cử của cử tri. Từ cầu nối với cử tri thông qua gặp gỡ, trò chuyện bằng tiếng mẹ đẻ, tâm tư, nguyện vọng của bà con được lắng nghe, ghi nhận và chuyển tải đến cấp ủy, chính quyền, các cơ quan dân cử.

Chuyển tải nguyện vọng cử tri

Không chỉ tuyên truyền chủ trương, chính sách, đội ngũ bí thư, trưởng bản còn nghe bà con nói về những điều trăn trở trong cuộc sống, từ đó ghi nhận, phản ánh đến cấp có thẩm quyền. Qua đó giúp các cấp chính quyền, cơ quan dân cử nắm bắt sát hơn thực tiễn đời sống, kịp thời điều chỉnh, bổ sung chính sách phù hợp đặc thù từng vùng, từng dân tộc. Nhờ đó, tiếng nói từ cử tri thôn, bản đến được nghị trường và trở lại với người dân bằng những kết quả thiết thực.

Bản Nà Hý, xã Thanh Nưa có 193 hộ dân, trong đó một số người không biết tiếng phổ thông. Trong quá trình tuyên truyền bầu cử, tiếp xúc với cử tri, Trưởng bản Lò Văn Dũng đã lắng nghe, ghi nhận nhiều ý kiến chính đáng của bà con và phản ánh đến các cấp, ngành, chính quyền địa phương. Một trong những kiến nghị được người dân quan tâm là sớm hoàn thiện, đưa công trình nước sinh hoạt tại bản vào sử dụng. Công trình được triển khai từ năm 2022 nhưng chậm đưa vào vận hành do vướng mắc trong bàn giao, quản lý, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân.

Theo anh Lò Văn Dũng, làm trưởng bản trước hết phải gần dân, lắng nghe để nắm được tâm tư, nguyện vọng của bà con. Bà con nói bằng tiếng dân tộc thì mình phải chuyển tải đầy đủ bằng tiếng phổ thông đến các cấp. Như vậy, dù còn hạn chế về ngôn ngữ và chữ viết, những kiến nghị chính đáng của bà con vẫn có thể đến được với cấp ủy, chính quyền. “Bà con mong muốn điều gì, còn khó khăn ở đâu thì mình phải nắm được, phản ánh đúng nơi để được xem xét, giải quyết. Có như vậy, người dân mới thấy ý kiến của mình được lắng nghe và tin tưởng”, anh Dũng nói.

Tương tự, tại xã Nà Bủng, các ý kiến, kiến nghị của cử tri được đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng bản lắng nghe, chuyển ngữ, tổng hợp và phản ánh đến cơ quan chức năng. Những vấn đề thuộc thẩm quyền được các cấp, ngành xem xét, giải quyết kịp thời; những nội dung vượt thẩm quyền được ghi nhận, chuyển đến cơ quan chức năng để tiếp tục xử lý. Kết quả giải quyết được thông tin lại cho người dân, những kiến nghị chưa giải quyết dứt điểm tiếp tục theo dõi, đôn đốc.

Trong quá trình tuyên truyền, vận động bầu cử, anh Thào A Chảo, Bí thư Chi bộ bản Nặm Tắt 1 (nay là bản Nặm Tắt), đồng thời là đại biểu HĐND xã Nà Bủng nhiệm kỳ 2021 - 2026, là người trực tiếp đảm nhiệm vai trò “bắc cầu” ấy. Từ những cuộc trò chuyện bằng tiếng Mông, anh tiếp nhận kiến nghị của cử tri chưa thạo tiếng phổ thông về các vấn đề như đầu tư đường bê tông vào khu sản xuất, kéo điện lưới phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Anh Chảo chia sẻ: “Bản Nặm Tắt chưa có điện lưới quốc gia, đây là kiến nghị chính đáng mà bà con nhiều lần gửi gắm. Với vai trò vừa là bí thư Chi bộ vừa là đại biểu HĐND xã, những kiến nghị của bà con tôi tiếp nhận, tổng hợp và đưa ra tại các cuộc họp HĐND xã để đại biểu cùng trao đổi, xem xét. Tôi mong những ý kiến từ bản được các cấp, ngành quan tâm, từng bước tháo gỡ khó khăn, đáp ứng nhu cầu thiết thực của người dân”.

Từ những kiến nghị cụ thể ở cơ sở, vai trò cầu nối của bí thư, trưởng bản được thể hiện rõ: Vừa đưa chủ trương, chính sách đến với người dân, vừa đưa tiếng nói của người dân đến cơ quan có thẩm quyền. Bà Giàng Thị Hoa, nguyên Phó Chủ tịch HĐND tỉnh khóa XV, nhiệm kỳ 2021 - 2026, nhấn mạnh vai trò “bắc cầu hai phía” của đội ngũ bí thư, trưởng bản trong công tác bầu cử. Theo bà, họ vừa đưa thông tin đến người dân bằng ngôn ngữ, cách thức phù hợp, vừa lắng nghe, tổng hợp và chuyển tải tâm tư, nguyện vọng của cử tri đến cấp ủy, chính quyền, cơ quan dân cử. Qua đó, giúp người dân hiểu và thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình, góp phần làm nên thành công cuộc bầu cử.

Từ những cầu nối giữa thôn, bản với chính quyền, điều đọng lại không chỉ là kiến nghị được chuyển tải, mà còn là sự tin tưởng của người dân khi thực hiện quyền làm chủ. Hiểu quyền, hiểu lựa chọn và gửi gắm mong muốn vào lá phiếu chính là bước tiếp theo để tiếng nói của mỗi cử tri được thể hiện trọn vẹn. Và phía sau mỗi lá phiếu ấy là một niềm tin được gửi gắm.

Bài, ảnh: Văn Tâm

Kỳ 3: Niềm tin trong từng lá phiếu