Trải qua 50 năm sau ngày giải phóng, Văn học nghệ thuật (VHNT) Gia Lai đã khẳng định vị thế vững vàng qua sự kết nối giữa truyền thống và hiện đại. Nhiều thế hệ văn nghệ sĩ đã nỗ lực sáng tạo và cống hiến, vun bồi cho đời sống văn hóa tinh thần thêm phong phú.
Năm thứ 2 lên Gia Lai làm việc, gần Tết, họa sĩ Xu Man từ làng lên cơ quan lĩnh chế độ, tôi giúp ông cột đầy một xe đạp, đủ thứ trên cái xe tòng tọc, được cột thêm mấy thanh tre cho chắc chắn. Xong xuôi, ông xoa tay, thay vì chào nhau ông cười móm mém: Hùng về làng ăn Tết với chú!
Năm 2024, thị trường sách thiếu nhi Việt khá đa dạng. Bên cạnh thơ và văn xuôi, có khá nhiều sách tranh ấn tượng, mang đậm dấu ấn văn hóa Việt.
Từ chiến trường đến văn chương, nhà văn Trung Trung Đỉnh mang cả cuộc đời vào những trang viết. Dù ở thời chiến cũng như thời bình, ông vẫn là người kể chuyện chân thực, viết bằng ký ức và trái tim nóng hổi.
'Con thiêng của rừng' được nhà văn Trung Trung Đỉnh lấy cảm hứng từ chính cuộc đời của họa sĩ Xu Man, người được biết đến với những tác phẩm hội họa về tấm lòng của người dân Tây Nguyên đối với Bác Hồ.
1. NXB Chính trị quốc gia Sự thật vừa xuất bản cuốn sách 'Chứng nhân lịch sử' (tập 1), 11-2024, của GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương. Với tình cảm và tâm huyết cho nghề làm báo, GS.TS. Tạ Ngọc Tấn nung nấu ý định và bắt tay vào việc viết về chân dung một số nhà báo cách mạng Việt Nam tiêu biểu. 'Chứng nhân lịch sử' là tập sách đầu tiên hiện thực hóa ý tưởng này, trên cơ sở tổng hợp những nghiên cứu của tác giả từ những năm 1990 đến nay.
'Con thiêng của rừng' là truyện dài dành cho thiếu niên của nhà văn Trung Trung Đỉnh lấy cảm hứng từ họa sĩ Xu Man.
Từ miền cao nguyên cho tới miền biển, từ thôn xóm nhỏ cho đến bên kia bờ Thái Bình Dương, từ kho tàng văn học dân gian đến dạo chơi với những làng nghề truyền thống..., sách thiếu nhi Việt Nam đang bước vào một mùa mới đầy sôi động.
Lần đầu tiên, hơn 60 tác phẩm về Tây Nguyên do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam lưu giữ đã được giới thiệu rộng rãi đến công chúng Phố núi Pleiku, trong đó có tranh của nhiều danh họa mà tên tuổi đã ghi đậm dấu ấn trong nền mỹ thuật hiện đại.
Tham gia một sự kiện quy mô song các nghệ nhân gần như không trình diễn mà như đang trong buổi sinh hoạt văn hóa vẫn thường diễn ra tại buôn làng; khách tham quan cũng được hòa mình vào những trải nghiệm không thể thú vị hơn tại Ngày hội Di sản văn hóa năm 2024.
'Con thiêng của rừng' kể về hành trình từ một người bị áp bức trở thành một họa sĩ được Cách mạng giác ngộ của thanh niên người Ba Na Siêu Dơng.
Trong truyện dài 'Con thiêng của rừng', nhà văn Trung Trung Đỉnh không chỉ tái hiện cuộc đời của cố họa sĩ Xu Man – người được mệnh danh là 'cánh chim đầu đàn' của mỹ thuật Tây Nguyên, mà còn đồng thời khắc họa một vùng cao nguyên với những dấu ấn vô cùng độc đáo.
Sau nhiều lần tổ chức với tinh thần đổi mới, Ngày hội Di sản văn hóa năm 2024 tiếp tục diễn ra tại Bảo tàng tỉnh Gia Lai từ ngày 15 đến 17-11 hứa hẹn có nhiều hoạt động mới mẻ, hấp dẫn.
Từ chỗ chỉ sở hữu số lượng tác phẩm rất ít ỏi của họa sĩ Xu Man, hiện nay, Bảo tàng tỉnh Gia Lai đang có một bộ sưu tập dày dặn với tổng cộng 52 bức của người họa sĩ tài danh, nhiều nhất trong hệ thống bảo tàng cả nước.
Ngày 31-10, tỉnh Gia Lai tổ chức hội thảo khoa học Di tích lịch sử 'Nhà ở của họa sĩ Xu Man'. Hội thảo có sự tham gia của lãnh đạo Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch, Hội Văn học-Nghệ thuật tỉnh Gia Lai, lãnh đạo huyện và các phòng, ban liên quan, các nhà khoa học, văn nghệ sĩ và thân nhân gia đình họa sĩ Xu Man.
Sáng 31-10, tại Hội trường văn hóa xã Ayun (huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai), UBND huyện tổ chức hội thảo khoa học Di tích lịch sử 'Nhà ở của họa sĩ Xu Man' tại làng Plei Bông, xã Ayun.
Để đáp ứng yêu cầu cổ động nhanh, kịp thời cho các nhiệm vụ của địa phương và cả nước, đầu năm 1977, Ty Thông tin-Văn hóa tỉnh Gia Lai-Kon Tum đã tổ chức hệ thống thông tin-cổ động từ tỉnh xuống cơ sở.
Ấn hành cách đây trên dưới nửa thế kỷ và là bản lưu duy nhất, nhiều đầu sách hiếm tại kho Địa chí của Thư viện tỉnh Gia Lai đã đáp ứng nhu cầu nghiên cứu tài liệu của độc giả hay đôi khi chỉ là mong ước tìm về ký ức thời gian khi được cầm trên tay một cuốn sách xưa cũ.
Thu tôi nhắc đây là Hồ Thị Xuân Thu, họa sĩ người Huế nhưng sống ở Tây Nguyên, cụ thể là Pleiku, Gia Lai mấy chục năm nay.
Sáng 29-7, tại Bảo tàng tỉnh, UBND tỉnh Gia Lai tổ chức lễ trao trả hồ sơ cán bộ đi B và triển lãm tài liệu lưu trữ với chủ đề 'Uống nước nhớ nguồn' nhân kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2024).
Trong những năm tháng gắn bó với quê hương thứ hai, họa sĩ Trần Quang Lực đã khắc họa 'chân dung' vùng đất Krông Pa (tỉnh Gia Lai) đầy sức sống và giàu bản sắc.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch vừa ký Quyết định số 91/QĐ-UBND ban hành danh mục cập nhật, bổ sung cơ sở dữ liệu tên đường và công trình công cộng tỉnh Gia Lai (lần thứ I).
Còn nhớ lần tôi được ông Trịnh Kim Sung (Trịnh Kim Sanh), khi đó là Trưởng ty Văn hóa-Thông tin tỉnh Gia Lai-Kon Tum mời dự cuộc gặp mặt thân mật với nhà thơ Nông Quốc Chấn-Thứ trưởng Bộ Văn hóa-Thông tin đến thăm và làm việc với tỉnh nhà.
Với khá nhiều sự kiện lần đầu tiên tổ chức trong thời gian gần đây, mỹ thuật Gia Lai đã mang đến cho công chúng yêu hội họa những 'cú chạm' đáng giá về cảm xúc.
Thông tin từ Bảo tàng tỉnh Gia Lai, trong 3 ngày diễn ra (từ 20 đến 22-10), 'Ngày hội Di sản văn hóa năm 2023' đã thu hút 24 ngàn lượt khách trong và ngoài tỉnh tham gia trải nghiệm.
Sáng 20-10, tại Bảo tàng tỉnh Gia Lai đã diễn ra lễ khai mạc 'Ngày hội Di sản văn hóa năm 2023' với sự tham gia của đại diện các sở, ngành, đơn vị cùng đông đảo nghệ nhân các loại hình văn hóa-nghệ thuật dân gian và du khách.
Tôi vừa đến tham quan Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (số 66 Nguyễn Thái Học, quận Ba Đình, Hà Nội). Tại đây, tôi thêm một lần được chiêm ngắm một số tác phẩm của các họa sĩ vẽ về chủ đề Tây Nguyên với nhiều ấn tượng thú vị.
Triển lãm 'Tranh của họa sĩ Xu Man' mở cửa đón khách tại Bảo tàng tỉnh giới thiệu đến người dân và công chúng yêu nghệ thuật các tác phẩm hội họa, tượng chân dung, ảnh về Xu Man-người nghệ sĩ duy nhất của Tây Nguyên cho đến nay nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật ở lĩnh vực mỹ thuật. Triển lãm kéo dài 1 tháng (từ ngày 31-8 đến 30-9) không chỉ giới thiệu các tác phẩm hội họa mà còn nhiều thông tin đặc biệt thú vị về người nghệ sĩ Bahnar.
Từ ngày 31-8 đến 30-9, Bảo tàng tỉnh Gia Lai tổ chức triển lãm tranh của họa sĩ Xu Man-người được xem là cánh chim đầu đàn của nền mỹ thuật Tây Nguyên. Đây là lần đầu tiên bộ sưu tập tranh gốc của họa sĩ tài danh người Bahnar được giới thiệu rộng rãi đến với công chúng yêu nghệ thuật.
Sáng 31-8, Bảo tàng tỉnh Gia Lai khai mạc triển lãm tranh của họa sĩ Xu Man. Sự kiện nhằm quảng bá những tác phẩm của cố họa sĩ Xu Man-người được xem là cánh chim đầu đàn của nền mỹ thuật Tây Nguyên đến với công chúng yêu nghệ thuật.
Bảo tàng tỉnh Gia Lai đang lưu giữ 17 tác phẩm của họa sĩ Xu Man. Để tổ chức một cuộc triển lãm nhằm giới thiệu những bức tranh này đến với công chúng yêu mỹ thuật nói chung, yêu tranh Xu Man nói riêng, chúng tôi tìm kiếm thêm tư liệu về ông để làm phong phú nội dung triển lãm. Và, chúng tôi nhớ đến nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Trần Phong-người có nhiều tấm ảnh chụp họa sĩ Xu Man đã đăng báo.
Khách đến thăm một gia đình cũng đồng thời là khách của cả làng. Nguyên tắc rất phổ biến trong các cộng đồng Bahnar truyền thống này không phải người ngoài làng nào cũng biết. Người chân ướt chân ráo mới lên định cư ở Gia Lai những năm 90 của thế kỷ trước như tôi lại càng không thể biết mỹ tục ấy.
Họa sĩ Lê Hùng chuẩn bị tổ chức triển lãm cá nhân, kết quả của 2 năm bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 phải ngồi ở nhà và anh đã vẽ, vẽ và vẽ. Về vẽ, ai cũng phải công nhận ông họa sĩ này hết sức cần cù và đam mê.
Là tôi đang nhắc đến 2 ông giáo sư nổi tiếng Từ Chi và Tô Ngọc Thanh. Sau Tết Nguyên đán 1981, lần đầu tiên ăn Tết xa nhà, tôi đang lơ vơ thì anh bạn cùng Phòng Văn nghệ rủ: 'Có đoàn của Viện Văn hóa xuống làng Tơ Tung (huyện Kbang) quay phim tư liệu lễ cơm mới. Cần người chạy máy nổ, tôi với ông thầu đi'. Anh này là họa sĩ, tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế, lên nhận công tác ở đây trước tôi vài năm. Tôi bật cười hỏi lại anh ấy: 'Hai thằng có bằng cấp cao nhất cơ quan lại đi chạy máy nổ, nhưng ông biết sử dụng không?'. 'Dễ ẹc, tôi làm được'-anh trả lời chắc nịch.
Cố họa sĩ Xu Man là một tài năng lớn của nền hội họa Việt Nam đương đại. Tên tuổi của ông không những đã quá quen thuộc với giới hội họa mà cả với những ai có chút vốn văn hóa Tây Nguyên. Tuy nhiên, có lẽ còn ít người biết họa sĩ đã có một quãng đời cay cực dưới ách thống trị của thực dân Pháp trước khi được Cách mạng cứu vớt.
Tôi quen chị H'Ben khi chị làm Hiệu trưởng Trường Văn hóa Nghệ thuật Gia Lai do anh Trịnh Kim Sanh (Trịnh Kim Sung)-Trưởng ty Văn hóa Thông tin tỉnh Gia Lai-Kon Tum giới thiệu. Anh Trịnh Kim Sanh bảo tôi: 'Cậu gặp H'Ben tha hồ mà nói mà hát mà khoe tiếng Bahnar với một nghệ sĩ người Bahnar thứ thiệt'.
Những ngày cuối thu, chầm chậm đi qua những cung đường Phố núi Pleiku (tỉnh Gia Lai) cảm nhận chút lạnh khẽ khàng, dừng chân thưởng lãm những tác phẩm mỹ thuật bên đường Anh Hùng Núp, bắt gặp một cao nguyên đa sắc. Cảm giác như được sở hữu, được chạm vào vẻ đẹp của vùng đất, của mùa thu cao nguyên hay cả chiều dài thăm thẳm của văn hóa bản địa qua những mùa lễ hội trong những tác phẩm.
Cố họa sĩ Xu Man là người nổi tiếng không chỉ của Gia Lai nên nhiều người biết và có kỷ niệm với ông. Bản thân tôi cũng có một vài kỷ niệm nho nhỏ với ông, không chỉ về những bức tranh ông vẽ.
Trước ngày diễn ra khai mạc 'Lễ hội Cồng chiêng Tây Nguyên', đã diễn ra các hoạt động triển lãm 'Nhạc cụ truyền thống các dân tộc Việt Nam' và trình diễn nghệ thuật tạc tượng gỗ dân gian, đan lát và dệt thổ cẩm.