Tại xã biên giới Pù Nhi, cách trung tâm tỉnh lỵ Thanh Hóa hơn 200km có dòng họ Lâu, dân tộc Mông nổi bật với truyền thống hiếu học. Tinh thần chăm lo cho con em đến trường và ý thức động viên thế hệ trẻ vươn lên bằng tri thức đã thấm sâu vào mỗi người họ Lâu.
Bằng những việc làm thiết thực, sáng tạo, lực lượng vũ trang (LLVT) tỉnh đang thực hiện Đề án 57 “Quân đội tham gia tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tích cực đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạn chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc của các thế lực thù địch trong tình hình mới”. Nhờ vậy, mỗi bản làng vùng cao xứ Thanh hôm nay trở thành một pháo đài vững chãi, được kiến tạo từ chính sức mạnh của “thế trận lòng dân”.
Bên cạnh núi rừng hùng vĩ, những cung đường uốn lượn và cảnh sắc đặc trưng miền Tây xứ Thanh, vùng biên Mường Lát (cũ) còn lưu giữ một không gian văn hóa đa sắc màu được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Những phong tục, lễ hội, tiếng nói, trang phục và nghệ thuật dân gian của đồng bào Mông, Thái, Dao, Khơ Mú... đang trở thành nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc, góp phần tạo nên sự khác biệt và sức hút cho du lịch vùng biên.
Từ những chủ trương, chính sách thiết thực của Đảng và Nhà nước, bức tranh sinh kế của đồng bào Mông tại các bản làng vùng cao xứ Thanh đang có những chuyển biến rõ nét. Những con đường mới mở, các mô hình sản xuất hiệu quả cùng nguồn vốn hỗ trợ kịp thời đã trở thành 'bệ phóng' vững chắc, giúp bà con từng bước tự lực vươn lên, đẩy lùi cái nghèo.
Sinh ra giữa núi rừng Mường Lát, nữ kiểm lâm người Mông Thào Thị Bênh vượt khó học tập, lặng thầm bám bản, giữ màu xanh biên giới.
Tranh chấp đất đai, va chạm khi neo đậu tàu thuyền hay lời qua tiếng lại giữa hai hộ dân... đều có thể trở thành mâu thuẫn nếu không được tháo gỡ từ sớm. Ở mỗi địa bàn dân cư vẫn có những người lặng thầm, kiên trì lắng nghe các bên, phân tích và hòa giải từ những việc rất nhỏ nhưng góp phần giữ sự yên ổn trong cộng đồng.
Trên những bản làng vùng cao xứ Thanh, 'hạt nhân' đoàn kết và phát triển thường là các đảng viên, bí thư chi bộ, trưởng bản, già làng và người có uy tín. Họ đóng vai trò tiên phong trong việc xóa đói, giảm nghèo, xây dựng đời sống mới, vận động dân bản chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tham gia giữ gìn bản sắc văn hóa.
Trong kỷ nguyên mới, phụ nữ dân tộc thiểu số (DTTS) dù ở bất kỳ vị trí công tác nào vẫn nỗ lực vươn tới hình mẫu người phụ nữ 'giỏi việc nước, đảm việc nhà'. Đó là sự kết tinh giữa nội lực của mỗi cá nhân với những chính sách bình đẳng giới ngày càng đi vào chiều sâu; là sự đồng hành bền bỉ của các cấp hội phụ nữ từ tỉnh đến cơ sở. Từ miền xuôi đến miền ngược, chân dung những 'đóa hoa rừng' vừa giỏi giang trong xã hội, vừa vẹn tròn thiên chức người xây tổ ấm đang ngày càng rõ nét.
Mỗi độ xuân về, các bản Mông ở hai xã Pù Nhi và Nhi Sơn lại bừng lên sắc đào, sắc mận và thanh âm rộn ràng của lễ hội đầu năm. Du xuân nơi đây không chỉ là chuyến đi thưởng ngoạn cảnh sắc, mà còn là hành trình chạm vào bản sắc văn hóa, nhịp sống mộc mạc của đồng bào Mông vùng biên Thanh Hóa.
Mùa xuân trên non cao xứ Thanh, khi hoa mận, hoa đào nở trắng sườn núi cũng là mùa nam thanh nữ tú người Mông hòa nhịp con tim xây dựng tổ ấm hạnh phúc riêng. Hôn lễ của người Mông nơi bản cao là hành trình đưa cô dâu vượt dốc núi về nhà chồng, là bảy vòng rượu thách cưới gửi gắm lời dặn của cha mẹ, là nghi lễ báo tổ tiên bên bếp lửa và khoảnh khắc cánh cửa nhà gái khép lại, mang theo cả một đời con gái.
Cùng với cả nước, những ngày này, các xã vùng cao, biên giới của tỉnh Thanh Hóa đang rộn ràng trong không khí hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Trên những con đường dẫn vào bản làng heo hút giữa núi rừng, sắc đỏ của băng rôn, khẩu hiệu tuyên truyền hòa cùng tiếng cười nói rộn ràng của người dân, tạo nên một bức tranh sinh động về niềm tin, kỳ vọng và sự đồng lòng của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi phên dậu Tổ quốc.
Từ bao đời nay, chiếc khèn được xem như một biểu tượng văn hóa đặc trưng trong đời sống của đồng bào Mông. Giai điệu dặt dìu của tiếng khèn đã trở nên thân thuộc, gần gũi với người Mông và là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào.
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, thi đua yêu nước luôn hiện diện như một giá trị tinh thần bền bỉ, hun đúc ý chí, khơi dậy khát vọng cống hiến và phát huy sức sáng tạo của toàn dân tộc. Giai đoạn 2021-2025, phong trào thi đua yêu nước và công tác khen thưởng tiếp tục được đẩy mạnh với nội dung, hình thức ngày càng phong phú, thiết thực, khẳng định vai trò là động lực tinh thần quan trọng, tạo xung lực mới, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.
Ở các xã biên giới xứ Thanh, có một âm thanh đã theo chân người Mông qua bao thế hệ, lúc trầm hùng như tiếng núi vọng, lúc tha thiết như lời gọi của đất trời. Đó chính là tiếng khèn Mông, linh hồn của biết bao lễ hội, nghi thức và câu chuyện của đời người. Trong nhịp sống hiện đại, khi những âm thanh mới ngày càng lấn át, vẫn có những con người lặng lẽ gìn giữ tiếng khèn như giữ một phần máu thịt.
Với uy tín và sự bền bỉ hiếm có, ông Lầu Minh Pó - nguyên Phó Bí thư Huyện ủy Mường Lát đã góp phần xóa bỏ nhiều hủ tục, giữ vững bình yên ở vùng biên Thanh Hóa, đồng thời lan tỏa tinh thần đoàn kết trong cộng đồng người Mông. Hành trình của ông không chỉ đem lại diện mạo mới cho bản làng vùng cao xứ Thanh, mà còn được ghi nhận khi trở thành đại diện cho tỉnh tham gia bình chọn giải thưởng 'Vinh danh Người truyền lửa'.
Những năm qua, ngoài chú trọng phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc Mông, nhiều xã vùng biên giới của tỉnh còn quan tâm xây dựng đời sống văn hóa mới, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.
Thời gian qua, đội ngũ cán bộ biên phòng tăng cường về xã đã góp phần quan trọng củng cố cơ sở chính trị, tham gia phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, XDNTM, đồng thời tích cực vận động toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương và Nhân dân góp sức xây dựng khu vực biên giới ngày càng khởi sắc.
Khiêm nhường và cầu thị, kiên định và bền bỉ, nhiều cán bộ, đảng viên đã phát huy tính tiền phong gương mẫu, đi đầu làm trước, có sức thu hút, tập hợp, đoàn kết quần chúng vì mục tiêu chung xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh.
Trên những triền núi cao của xã Nhi Sơn, Pù Nhi (huyện Mường Lát, Thanh Hóa), cây đào, cây mận đang dần trở thành 'chìa khóa' thoát nghèo của đồng bào Mông. Từ chỗ chỉ là loài cây mọc hoang, nay đào, mận đã được trồng thành vườn, cho quả ngọt, giúp nhiều hộ có thu nhập ổn định. Dù còn những khó khăn đầu ra, nhưng mùa quả chín vẫn mang theo bao hy vọng về một vùng cao khởi sắc từ nông nghiệp...
Cây anh túc đẹp mà 'cái bụng' không đẹp. Cây anh túc một thời đã từng làm 'điêu đứng' một bộ phận đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao xứ Thanh. Ngày ấy, đã xa...
Ở vùng biên cương, nơi phên giậu của Tổ quốc, những già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số luôn là lực lượng không thể thiếu trong các phong trào phát triển kinh tế, xóa bỏ hủ tục, bảo vệ bình yên bản làng và đường biên, mốc giới. Họ chẳng quản ngại gian khó, gương mẫu, trách nhiệm với vai trò dẫn dắt cùng Bộ đội Biên phòng chung tay dựng xây cuộc sống mới cho cộng đồng các dân tộc miền biên viễn.
Miền biên viễn Mường Lát đang khoác lên mình 'chiếc áo' đẹp nhất trong năm khi những quả đồi được phủ trắng bởi hoa mận. Vẻ đẹp ấy đang thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm ngưỡng, lưu lại những khoảnh khắc đẹp.
Được ví như chiếc cầu nối giữa thế giới người sống với thế giới thần linh, gà là con vật linh thiêng, dẫn đường, chỉ lối cho đồng bào dân tộc Mông thực hiện các nghi lễ thờ cúng tổ tiên trong dịp tết đến, xuân về.
Khi xuân sắp về trên khắp nẻo đường quê hương xứ Thanh, chúng tôi đã có chuyến ngược ngàn lên huyện vùng cao biên giới Mường Lát. Những cây đào, cây mận bên hiên nhà, khu vườn của đồng bào Mông đã trút lá, nụ cựa mình, chờ ngày bung nở...
Tết đến xuân về, lòng người lại rộn ràng những nhịp đập yêu thương, hướng về mái ấm thân quen. Và đối với Lâu Văn Vinh, sinh năm 1992, ở bản Pù Toong, xã Pù Nhi (Mường Lát) hiện đang lao động tại Hàn Quốc, thì càng đi xa, cảm xúc trở về càng đặc biệt, đi thật xa cuối cùng chỉ để trở về trọn vẹn và no ấm hơn.
Những cây rau cải bản địa (hay còn gọi rau cải Mông) được trồng trên đồi, núi cao, nương, rẫy ở các huyện Quan Sơn, Quan Hóa, Mường Lát... không chỉ phục vụ đời sống mà đại diện cho văn hóa ẩm thực, phong tục tập quán canh tác độc đáo của đồng bào dân tộc Mông từ bao đời nay.
Âm thanh phát ra từ cây khèn là sợi dây tâm linh nối giữa người sống và người đã khuất; là lời tâm sự, nhắn nhủ lòng yêu thương của chàng trai với cô gái mình thầm thương, trộm nhớ... Có lẽ vì thế mà mỗi dịp tết đến, xuân về, trên khắp các bản người Mông lại vang lên âm thanh của tiếng khèn trong sự hân hoan đón chào một mùa xuân mới.
Những năm qua, cùng với chính sách của Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực của chính quyền địa phương và người dân trong triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, đồng thời thực hiện nhiều chính sách dân tộc thiết thực, hiệu quả đã giúp Mường Lát từng bước vươn lên thoát nghèo.
Gắn bó máu thịt với Nhân dân, dù thực hiện chức năng sản xuất, công tác, hay chiến đấu, các đơn vị quân đội đóng quân trên địa bàn tỉnh luôn hướng về vùng khó, quan tâm, chăm lo đời sống bà con bằng những việc làm thiết thực, nghĩa tình.
Bằng nguồn lực hỗ trợ khác nhau, huyện Mường Lát đã triển khai nhiều mô hình sinh kế hiệu quả, giúp đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) phát triển kinh tế, nâng cao đời sống, vươn lên thoát nghèo bền vững.
Trên hành trình về với miền Tây Thanh Hóa, chúng tôi có dịp gặp gỡ những người con của bản Mông đã và đang làm việc, công tác tại cơ quan, đơn vị ở cấp huyện, cấp xã hay những người có uy tín, bí thư chi bộ tại các bản Mông thuộc các huyện miền núi cao, biên giới như Mường Lát, Quan Hóa, Quan Sơn... Họ đã và đang đóng góp vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền, vận động đồng bào gìn giữ những nét đẹp truyền thống, xóa bỏ những hủ tục, trong đó có hủ tục tang ma của đồng bào Mông.
Những năm qua, các bản, làng ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới xứ Thanh ngày càng thay da, đổi thịt, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày một nâng lên. Có được kết quả ấy, là nhờ có sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ người có uy tín (NCUT) trong đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Họ chính là 'điểm tựa' ngày đêm chung sức, đồng lòng cùng chính quyền địa phương xây dựng bản, làng no ấm, bình yên và phát triển.
'Hành quân xanh' là 1 trong 4 chiến dịch nổi bật của Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè 2024 nhằm nêu cao vai trò tiên phong của thanh niên khối lực lượng vũ trang trong XDNTM, đô thị văn minh; các hoạt động tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng... Qua đó góp phần làm đẹp thêm hình ảnh bộ đội Cụ Hồ, chiến sĩ công an Nhân dân vì nước quên thân, vì dân phục vụ.
Thấm nhuần lời dạy của Bác, những năm qua Đảng ủy, Ban Chỉ huy Đồn Biên phòng Pù Nhi (đóng trên địa bàn huyện Mường Lát) đã tập trung lãnh đạo, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hiệu quả mang tính đột phá trong công tác hậu cần, góp phần nâng cao đời sống, vật chất, tinh thần bộ đội.
Sinh năm 1992, quê ở bản Pù Toong, xã Pù Nhi (Mường Lát), anh làm thơ và có những tác phẩm chất lượng được in ở nhiều tờ báo từ khi còn là một chàng sinh viên. Quan điểm sáng tác của anh rất chân thực, hồn nhiên: 'Tôi làm thơ vì Thanh Hóa hiện nay chưa có một ai là người dân tộc Mông làm thơ cả khi mà người Mông ở các tỉnh khác như Lào Cai chẳng hạn đều có những nhà thơ, nhà văn làm rạng danh quê hương làng bản của họ'.
Thấm nhuần lời dạy của Bác, những năm qua Đảng ủy, Ban Chỉ huy Đồn Biên phòng Pù Nhi (đóng trên địa bàn huyện Mường Lát) đã tập trung lãnh đạo, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hiệu quả mang tính đột phá trong công tác hậu cần, góp phần nâng cao đời sống, vật chất, tinh thần bộ đội.
Với việc đồng bộ trong triển khai, lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án hỗ trợ sinh kế cho bà con... đời sống đồng bào người Mông ở huyện Mường Lát đang đổi thay từng ngày.
Ông Pó từng cãi lời bố, chống lại ý kiến của dòng họ để đưa thi thể chú ruột vào quan tài... Ông được xem là người đặt nền móng, xóa bỏ hủ tục treo người chết trong nhà.
Là người con của đồng bào Mông, hơn ai hết, ông Lầu Minh Pó (sinh năm 1961) ở xã Pù Nhi, huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa hiểu rõ về văn hóa, lễ tục, phong tục của đồng bào mình. Ông Pó nói rằng, bên cạnh những nét văn hóa đặc sắc cần lưu giữ thì những hủ tục trong lễ tang ma, cưới hỏi cần loại bỏ để xây dựng đời sống văn hóa mới, văn minh, hiện đại.
Với đặc điểm bông to, mập mạp, nhiều nụ, hoa bền, màu phớt hồng, giống đào đá Mường Lát (Thanh Hóa) hay còn gọi là đào mốc, đào Lào đang là loài hoa được nhiều khách hàng tìm kiếm để trưng trong Tết Giáp Thìn này. Năm nay, thời tiết thuận lợi, đào đá Mường Lát được mùa, được giá nên cả người trồng và người buôn đào đều rất phấn khởi.
Ngược ngàn trên những nẻo đường miền Tây xứ Thanh những ngày cận tết, thấp thoáng sau những vạt rừng, sắc hoa đào đang đua nhau bung nở. Cứ vào dịp tết đến xuân về, cây đào được bà con dân tộc nơi đây chăm sóc và gìn giữ như 'báu vật' lại nở hoa, khoe sắc.
Sau hơn một năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU, ngày 29/9/2022 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về 'Xây dựng và phát triển huyện Mường Lát đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045' (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 11), đến nay huyện Mường Lát đã đạt được những kết quả bước đầu, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương phát triển.
Đồng bào Mông ở bản Pù Toong, xã Pù Nhi (Mường Lát) vẫn gọi anh như thế, từ người trẻ đôi mươi hay cụ già phơ phơ tóc trắng.
Giao lưu tại Hội nghị biểu dương, tôn vinh các điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2023 do UBND tỉnh tổ chức sáng 27/12, nhiều đại biểu đã chia sẻ tâm tư, cách làm, qua đó cho thấy vai trò nêu gương làm mẫu trong hành trình vận động Nhân dân tham gia các phong trào thi đua yêu nước. Báo Thanh Hóa xin lược ghi.
Thời tiết sương mù dày đặc, giá rét bao phủ nhiều nơi ở Mường Lát (Thanh Hóa) khiến cho cuộc sống, sinh hoạt của người dân gặp nhiều khó khăn.
Những ngày đông, Mường Lát lạnh và hoang vắng. Những gốc mận già trên đỉnh đồi, dưới thung lũng, trong góc vườn bên hông nhà tường trình... khẳng khiu, rêu mốc se sắt trong cái mưa rét cứa vào da thịt. Suốt một năm dãi nắng dầm mưa, ăn sương uống gió, những gốc mận ấy nuôi ủ, dồn nén, chất chứa biết bao nhựa sống, chỉ chờ xuân về để bật mầm, ra lộc, đơm nụ và nở hoa rực rỡ... bắt đầu cho hành trình của bài ca giống loài.
Ngày 27/11, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng (KTQP) 5, Quân khu 4 tổ chức Hội nghị gặp mặt, biểu dương, tôn vinh và phổ biến pháp luật cho già làng, trưởng bản, người uy tín tiêu biểu ở khu dân cư trên địa bàn khu KTQP Mường Lát.
Nhờ sự vào cuộc của các cơ quan, ban, ngành, các địa phương, đến nay nhiều hủ tục lạc hậu trong cộng đồng đồng bào người Mông Thanh Hóa đã bị xóa bỏ, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp được phát huy.
Những năm qua, nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến huyện, các địa phương, cũng như sự tích cực của mỗi người con của bản Mông đã góp phần xóa bỏ hủ tục trong tang lễ, thực hiện nếp sống văn hóa mới.
Trong nhà người Mông, đứa trẻ con ăn cơm mà quỳ gối thì ngay lập tức sẽ bị nói: 'Sau này lớn lên, mày cũng chỉ là kẻ làm thuê cho người khác'. Câu nói này để chỉ ra rằng người Mông không thích đi làm thuê. Người giàu nghĩa là đủ ăn trên những mảnh ruộng bậc thang của mình. Những chàng trai trong bài viết dưới đây chẳng nghĩ nhiều như vậy, với họ, đói thì đầu gối phải bò...
Huyện Mường Lát hiện có 88 người có uy tín (NCUT) trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Trong đó, già làng 24 người; trưởng dòng họ 8 người; trưởng bản, khu phố 7 người; cán bộ hưu trí 5 người; chức sắc, tôn giáo 1 người; thầy mo, thầy cúng 1 người; thành phần khác là 40 người... Họ là những người luôn đi đầu trong tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là các chính sách dân tộc, tôn giáo; tích cực hưởng ứng các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước, tăng cường củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, giữ gìn an ninh trật tự xã hội ở địa phương.
Toàn huyện Mường Lát hiện có 88 người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Họ là những người luôn đi đầu trong tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là các chính sách dân tộc, tôn giáo...