Nửa cuối thế kỷ XVIII, lịch sử dân tộc diễn ra những biến động, “khủng hoảng” chính trị ở cả Đàng Ngoài và Đàng Trong. Bấy giờ, Hoàng Đình Thể là một dũng tướng người xứ Thanh, cả cuộc đời binh nghiệp ông dốc lòng phò vua Lê - chúa Trịnh. Gần 2,5 thế kỷ trôi qua, tên tuổi ông còn được sử sách ghi chép.
Sau hơn 400 năm, những pho tượng vũ sĩ, phỗng đá và rồng đá ở Đa Bút (Thanh Hóa) vẫn giữ được vẻ đẹp độc đáo, hé lộ tài nghệ của những người thợ điêu khắc thời Lê - Trịnh.
Nằm ẩn giữa núi Xuân Đài, động Hồ Công, xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc kỳ thú mà còn lưu giữ nhiều bài thơ chữ Hán, dấu tích của các vua Lê, chúa Trịnh và những bậc tao nhân, mặc khách từng tìm đến vãn cảnh.
"Thái tử" và "Thế tử" là hai từ từng được dùng chung để chỉ con trưởng của nhà vua. Tuy vậy, hai danh xưng này có sự phân biệt rõ về sau này.
Tiến Quận công Lê Văn Hiểu sống và làm quan nửa đầu thế kỷ XVII, là tướng nhà Lê - Trịnh. Cuộc đời binh nghiệp dẫu nhiều thăng trầm song với người dân đất Năng Cải xưa, ông là vị phúc thần có nhiều dấu ấn, được dân làng tôn kính.
Vào mỗi buổi chiều, khi mặt trời dần khuất sau chân núi Độc, để tìm cảm giác bình yên, sâu lắng, du khách có thể đứng dưới gác chuông của đền Bà Đế, Đồ Sơn, Hải Phòng ngắm nhìn cảnh biển. Chiêm ngưỡng khoảnh khắc hoàng hôn buông xuốngđẹp đến nao lòng. Du khách hãy đến và nghe biển hát chiều nay như nhắc nhớ đến một câu chuyện đầy oan khuất về 'Đông nhạc Đế bà'…
Giữa không gian di sản gắn với vùng đất phát tích của nhà Trịnh, Nghè Vẹt hiện lên với vẻ trầm mặc của một di tích cổ đã trải qua hàng trăm năm lịch sử. Không chỉ lưu giữ những giá trị kiến trúc, tín ngưỡng dân gian, di tích còn là nơi hội tụ nhiều lớp trầm tích văn hóa và dấu ấn của một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Chính những giá trị ấy đã tạo nên một mảnh ghép riêng có, góp phần hoàn chỉnh không gian di sản đặc sắc của vùng đất Biện Thượng.
Lịch sử dân tộc Việt Nam ở thế kỷ XVII là một giai đoạn đặc biệt. Sau những cuộc nội chiến kéo dài giữa các tập đoàn phong kiến, đất nước bước vào thời kỳ tương đối ổn định dưới danh nghĩa triều Lê Trung Hưng, với quyền điều hành thực tế nằm trong tay các chúa Trịnh ở Đàng Ngoài. Đó cũng là thời kỳ mà Nho học đạt đến đỉnh cao ảnh hưởng đối với đời sống chính trị và xã hội. Những người đỗ đạt không chỉ trở thành rường cột của triều đình mà còn là những tấm gương đạo đức, góp phần giữ gìn cương thường và phép nước.
'Làng ta tục sĩ nhân thần/ Địa linh nhân kiệt hồng quần kém ai'. Đó là câu ca mà người làng Đểnh (Trịnh Lộc) xã Yên Phú vẫn thường tự hào nói với nhau. Bởi cho đến nay, hiếm địa phương nào còn giữ được cả một quần thể nghệ thuật tượng đá như nơi đây.
Khi nhắc tới lịch sử họ Đặng, người ta thường nhớ tới những danh tướng như Đặng Tất, Đặng Dung. Nhớ tới những vị đại khoa như Đặng Minh Khiêm, Đặng Thì Thố. Nhớ tới những người đã làm rạng danh dòng họ bằng tài năng và khí tiết.Nhưng Đặng Thị Ngọc Dao lại góp phần theo một cách khác. Bà không làm nên lịch sử bằng gươm giáo. Không làm nên lịch sử bằng bút mực. Bà làm nên lịch sử bằng sự tiếp nối. Bằng việc đưa những giá trị tốt đẹp của dòng họ Đặng hòa vào một trong những gia tộc quyền lực nhất đất nước.Từ cuộc hôn phối giữa Đặng Thị Ngọc Dao và Trịnh Tùng, hai dòng họ lớn đã gắn kết với nhau. Một bên là họ Đặng – nổi tiếng về trung nghĩa. Một bên là họ Trịnh – nổi tiếng về tài thao lược. Sự kết hợp ấy đã góp phần tạo nên nền tảng nhân sự và chính trị cho triều Lê Trung Hưng trong nhiều thế hệ.
Ông sống và làm quan trong giai đoạn Trung hưng nhà Lê. Nổi tiếng là người thông minh, hay chữ, từng được vua Lê, chúa Trịnh tin tưởng cử sang Nam Quan tiếp sứ nhà Minh. Đó chính là Thái bảo Tào Quận công Lương Chí - người con ưu tú của đất làng Tào Sơn.
Một cuộc tranh chấp kế vị tưởng như chỉ diễn ra trong phủ chúa đã biến thành cơn địa chấn chính trị làm lung lay nền thống trị hơn hai thế kỷ của họ Trịnh.
Ông người làng Đông Biện thuộc xã Biện Thượng, sống trong giai đoạn Trung hưng nhà Lê. Bởi sự nhân hậu và có ơn lớn với họ Trịnh thuở còn nghèo khó nên về sau được các đời chúa Trịnh báo đáp.
Từ một võ quan không quá nổi bật, Hoàng Đình Bảo đã vươn lên đỉnh cao quyền lực rồi kết thúc cuộc đời trong bi kịch giữa cơn bão chính trị cuối thế kỷ XVIII.
Trong suốt hai thế kỷ nằm dưới sự cai trị của các chúa Trịnh, Thăng Long không chỉ là trung tâm chính trị mà còn là đô thị phồn hoa bậc nhất Đại Việt.
Suốt hơn hai thế kỷ, các chúa Trịnh điều hành đất nước, chỉ huy quân đội và quyết định mọi việc lớn nhỏ, nhưng ngai vàng vẫn thuộc về nhà Lê.
Sau gần nửa thế kỷ nội chiến Nam – Bắc triều, Trịnh Tùng nổi lên như một nhà quân sự và chính trị kiệt xuất, đặt nền móng cho quyền lực của các chúa Trịnh.
Động Nhị Thanh (phường Tam Thanh) của tỉnh Lạng Sơn được biết đến như một 'bảo tàng' sống động về Ngô Thì Sĩ (1726 - 1780). Nơi đây lưu giữ rất nhiều dấu tích, di vật thời kỳ ông làm Đốc trấn Lạng Sơn (1777 - 1780). Trong đó bài ký 'Chịu tang bái khóc cha' của Ngô Thì Nhậm là một trong những di sản tư liệu rất giá trị về cuộc đời, sự nghiệp của danh nhân văn hóa Ngô Thì Sĩ và lịch sử Lạng Sơn cuối thế kỷ XVIII.
Sau khi mất Thăng Long và bị đánh bật khỏi đồng bằng Bắc Bộ, nhà Mạc vẫn tồn tại thêm hơn 80 năm ở Cao Bằng, tạo nên một hiện tượng đặc biệt trong sử Việt.
Suốt gần nửa thế kỷ, quân chúa Trịnh nhiều lần Nam tiến với lực lượng hùng hậu nhưng vẫn không thể khuất phục được chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong.
Từ những làng quê tan hoang đến sự chia cắt Đàng Trong - Đàng Ngoài, chiến tranh Trịnh – Nguyễn đã âm thầm định hình tính cách người Việt suốt nhiều thế hệ.
Với những màn tranh quyền gay cấn và số phận thăng trầm của các dòng họ lớn, thời Lê trung hưng hiện lên như một pho tiểu thuyết lịch sử khổng lồ của Việt Nam.
Có hệ thống di tích phong phú như Thành nhà Hồ, Lam Kinh, Thanh Hóa không chỉ là cái nôi của nhiều triều đại mà còn là điểm đến giàu giá trị lịch sử – văn hóa.
Chiều 26-4 (tức mùng 10-3 âm lịch), tại di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh Đình - Phủ Phương Bông, Tổ dân phố 3 (phường Thiên Trường) diễn ra Lễ dâng hương tưởng niệm ngày mất Thánh Mẫu Trịnh Ngọc Đôi Công chúa.
Lễ hội Rước nước với nhiều nghi lễ văn hóa tâm linh độc đáo đã trở thành nét đẹp văn hóa của người dân vùng đất Biện Thượng vào mỗi dịp đầu xuân năm mới.
Sáng 5/4 (tức ngày 18/2 âm lịch), UBND xã Biện Thượng long trọng tổ chức Lễ hội Phủ Trịnh, kỷ niệm 456 năm (1570-2026) ngày mất của Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm - người đã có những cống hiến to lớn, quan trọng cho sự phát triển của lịch sử Việt Nam dưới thời Lê Trung hưng, góp phần tạo dựng hình thái Nhà nước phong kiến mới ở Việt Nam vào thế kỷ XVI, XVII.
UBND tỉnh Thanh Hóa vừa quyết định điều chỉnh thời gian thực hiện dự án khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng tôn tạo Khu di tích Phủ Trịnh, kéo dài thêm gần một năm so với kế hoạch ban đầu do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng.
Ngày 4/3, tại di tích lịch sử văn hóa quốc gia Sinh từ Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc (tổ dân phố Tân Phượng, phường Đa Mai), Ban Quản lý di tích phường Đa Mai tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc nhân kỷ niệm 313 năm ngày sinh và 250 năm ngày kỵ húy của Việp Quận công. Dự lễ dâng hương có lãnh đạo phường Đa Mai cùng đông đảo Nhân dân địa phương.
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, một trong những đại danh y nổi tiếng nhất trong lịch sử y học Việt Nam. Ông được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới.
Sáng ngày 22/2 (tức mùng 6 Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026), tại khu di tích đền Khụ Chẹ, xã Tân Lạc đã long trọng tổ chức lễ hội truyền thống và đón nhận quyết định công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với 'Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường'.
Ngày 20/2 (tức mùng 4 tháng Giêng), thôn Trác Bút (xã Yên Phong) long trọng tổ chức khai mạc lễ hội truyền thống thôn Trác Bút - xuân Bính Ngọ 2026.
Vốn sinh trưởng tại xứ Thanh, 'Ngọa long' Đào Duy Từ học rộng, chí lớn, nhưng do cha làm nghề bị cho là 'xướng ca vô loài' nên ông không được chính quyền vua Lê, chúa Trịnh cho ứng thí. Bất mãn, ông bỏ Đàng Ngoài trốn vào Đàng Trong ẩn mình chăn trâu mưu sinh. Bằng tài năng mưu lược hiếm có, quân sư Đào Duy Từ đã giúp chúa Nguyễn ổn định nội trị và phát triển xứ Đàng Trong, mở mang bờ cõi về phía Nam, đối phó hữu hiệu với âm mưu xâm chiếm của chúa Trịnh ở phía Bắc. Từ đây nảy sinh giai thoại giữa Đào Duy Từ với chúa Trịnh qua bài ca dao trữ tình từ thế kỷ XVII.
VHXQ - Bác sĩ người Pháp gốc Việt Gérard Chapuis, cũng là nhà nghiên cứu và sưu tập văn hóa, được mệnh danh là 'người gác đền Bùi Xuân Phái ở Marseille'. Ông cũng là người sở hữu nhiều bức tranh 'con giáp' quý hiếm của họa sĩ Bùi Xuân Phái.
Sau nhiều lần điều chỉnh, dự án tôn tạo Khu di tích Phủ Trịnh (Thanh Hóa) tiếp tục phải kéo dài thời gian thực hiện. Nguyên nhân chủ yếu đến từ vướng mắc giải phóng mặt bằng, chênh lệch giá bồi thường, tái định cư và nguồn vốn xã hội hóa huy động còn rất thấp.
Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã thông qua nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726-1784). Lê Quý Đôn là nhà bác học lớn của Việt Nam thời trung đại. Di sản tri thức mà ông để lại cho hậu thế cực kỳ đồ sộ, thuộc nhiều lĩnh vực khoa học: Địa lý, triết học, lịch sử, văn học...
Trịnh Sâm (1739-1782), là vị chúa thứ 9 trên 12 vị chúa họ Trịnh với công lao lãnh đạo đất nước được lịch sử đánh giá là người có công cải cách hành chính, bình trị nội chiến và có nhiều sáng tác tôn vinh danh thắng đất nước...
Lựa chọn giúp nhà Lê dựng nghiệp, Phùng Khắc Khoan gắn bó với Thanh Hóa ngay từ khi ông ngoài 20 tuổi cho đến độ tuổi 'Lục thập nhi nhĩ thuận' (60 tuổi tai nghe thuận theo).
Vùng đất Biện Thượng không chỉ được biết đến là nơi phong cảnh hữu tình, bề dày lịch sử - văn hóa mà còn nổi danh là vùng đất quý hương, khởi phát của dòng dõi 12 đời chúa Trịnh. Trong đó, phủ Trịnh là công trình kiến trúc, di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, minh chứng sinh động về sự tồn tại của nhà Trịnh trong giai đoạn đầy biến động của lịch sử phong kiến Việt Nam mà người đời thường gọi 'vua Lê - chúa Trịnh'.
Ông là chắt của Chiêu tổ Khang vương Trịnh Căn, vì thế việc ông nối nghiệp họ Trịnh là 'sự lựa chọn' của số phận. Trong 20 năm chúa Trịnh Cương nắm giữ quyền lực, với tài năng quản trị, ông đã giữ cho đất nước thái bình, phát triển, người dân Đàng Ngoài tránh khỏi khói lửa binh đao.
Có lịch sử gần 500 năm, làng Câu Đồng, xã Quảng Trạch trước đây, nay thuộc xã Quảng Yên nức tiếng ở tổng Lưu Vệ xưa. Theo thời gian, dù có những tác động nhưng làng vẫn là nơi bảo tồn và phát triển nền văn hóa truyền thống, là nơi thể hiện dấu ấn và vai trò của những cá nhân.
Trong dòng văn du ký viết về Bắc Ninh có tích hợp nhiều tri thức lịch sử theo lối chính sử hàn lâm và dã sử, bao quát theo thời gian biên niên, nhân vật, sự kiện trong quá khứ cũng như chính nguồn thông tin trên các trang du ký đương thời đã trở thành di sản tư liệu lịch sử giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX. Có thể thấy chi lưu du ký in đậm tính lịch sử này thường là thế mạnh của các học giả cao niên, vốn kiến thức phong phú, sâu rộng.
Tour đêm Tiếng chuông Trấn Vũ – một sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh kết hợp trình diễn thực cảnh mới đã được tổ chức tại đền Quán Thánh, một trong 'Thăng Long tứ trấn' nổi tiếng tại Hà Nội.
Với hơn 150 năm lịch sử, Tháp Rùa không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn là biểu tượng văn hóa, gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ người dân Thủ đô.
Phạm Công Trứ từng giữ nhiều chức vụ quan trọng, có công tu sửa Văn Miếu – Quốc Tử Giám, góp phần nâng cao phong khí học thuật và giáo dục triều Lê.
Ngày 30-10, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức Hội thảo khoa học 'Tham tụng Phạm Công Trứ (1600 - 1675) - Con người và sự nghiệp' nhân kỷ niệm 350 năm ngày mất của Tham tụng Phạm Công Trứ (1675 - 2025) và hướng tới kỷ niệm 955 năm ngày thành lập Văn Miếu (1070 - 2025).
Tại thôn Tân Lý, xã Kim Phú có một cây đa hàng trăm năm tuổi được người dân xem như là 'báu vật' của làng. Theo bà con, cây đa này được trồng từ thuở lập làng, chứng kiến bao thăng trầm của các thế hệ người dân cũng như dấu ấn lịch sử huyện Minh Hóa (cũ). Trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cây đa hứng chịu nhiều trận bom đạn của quân thù nhưng vẫn đứng hiên ngang, vững chãi để che chở cho dân làng…
Nổi tiếng qua những video chia sẻ kiến thức lịch sử, Giao Cùn tuyên bố sẽ dừng hoạt động trên kênh TikTok có 830.000 người theo dõi.