Là một trong số những đại khoa làm rạng danh vùng đất học Hoằng Lộc, Phúc Nguyên hầu Nguyễn Nhân Thiệm còn được biết đến là một nhà chính trị, ngoại giao khôn khéo, góp phần từng bước “nối lại” bang giao giữa nhà Lê với nhà Minh.
Làng Điền Trì, xã Trần Phú, TP. Hải Phòng nổi tiếng với truyền thống khoa bảng, có nhiều đóng góp cho dân tộc, trong đó phải kể đến dòng họ đỗ đạt nhất chính là họ Trần Điền Trì.
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam, Tổng thống Panama José Raúl Mulino và Phu nhân đã đến thăm Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Tổng thống Panama José Raúl Mulino và Phu nhân có chuyến tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám, khu di tích lịch sử mang ý nghĩa biểu trưng cho tiến trình phát triển văn hóa của Việt Nam.
Văn Miếu - Quốc Tử Giám là quần thể di tích lịch sử-văn hóa đặc biệt gắn với quá trình hình thành, phát triển của nền giáo dục Việt Nam.
Ninh Bình tự hào là vùng đất khoa bảng với 5 vị Trạng nguyên tiêu biểu trong lịch sử khoa cử phong kiến. Những đền, đình, từ đường thờ các bậc đại khoa vẫn lưu giữ câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của các bậc tiền nhân, qua đó giá trị của đạo học, tinh thần trọng người tài tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hôm nay.
Làng (thôn) La Hà, xã Quảng Văn cũ (nay là xã Nam Gianh, tỉnh Quảng Trị), là một cồn đất nổi giữa dòng Gianh, xưa nay nổi tiếng là đất học, có địa hình đặc biệt so với các địa danh khác trong tỉnh.
Hai đạo sắc của các vua Thành Thái và Khải Định được gìn giữ tại Nhà thờ họ Phạm làng La Hà không chỉ ghi nhận công lao của vị tiền khai khẩn. Từ những văn bản cổ ấy, câu chuyện về một dòng họ góp phần làm nên danh tiếng vùng đất khoa bảng bên dòng Gianh dần được mở ra.
Trong thời đại mà khoa cử chủ yếu đề cao kinh điển và văn chương, Lương Thế Vinh đã đưa toán học từ đời sống bước vào sách vở và giáo dục Đại Việt.
Cuộc đời Đặng Văn Thụy trải dài qua một trong những giai đoạn biến động nhất của lịch sử Việt Nam. Ông sinh đúng năm thực dân Pháp nổ súng xâm lược; trưởng thành khi phong trào Cần Vương bùng nổ; đỗ Hoàng giáp giữa lúc phong trào Duy Tân đang hình thành; đứng đầu Quốc Tử Giám khi Nho học mất dần vị thế; và sống đến khi xã hội Việt Nam đã bước sâu vào những chuyển động hiện đại.
Sáng 12/9, UBND phường Quảng Phú tổ chức lễ công bố, đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh, thành phố đối với mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán.
Được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 2001, đền thờ Khương Công Phụ ở xã Định Hòa hiện nay đang đứng trước nguy cơ xuống cấp, trong khi việc tu bổ, tôn tạo vẫn là nỗi mong mỏi của chính quyền và Nhân dân địa phương.
950 năm sau ngày thành lập trường Quốc học đầu tiên, những viên gạch, hàng cây, bia đá ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn lưu giữ truyền thống trọng đạo học, trọng người tài và đề cao tu dưỡng.
Nhiều người Hà Tĩnh sau khi đỗ đạt đã giữ các chức vụ quan trọng tại Quốc Tử Giám, Quốc sử quán và hệ thống giáo dục địa phương.
Ngày 26/8 vừa qua, UBND xã Đức Thọ phối hợp cùng dòng họ Phạm long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh đối với Nhà thờ Phạm Huy (tại thôn Đức Lạc, xã Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh).
Hội thảo khoa học với chủ đề: “Tế tửu Quốc Tử Giám Hà Công Trình và truyền thống hiếu học dòng họ Hà tại Hà Tĩnh” là dịp để nghiên cứu và giới thiệu về Hoàng giáp Hà Công Trình, các danh nhân họ Hà, đồng thời làm rõ hơn truyền thống hiếu học họ Hà trong giáo dục khoa cử xứ Nghệ.
Bao đời nay, Kinh Bắc được nhắc đến là miền đất văn hiến, khoa bảng với những câu phương ngôn đã đi vào tâm thức nhiều thế hệ như: "Đi lên gặp Tiến sĩ, đi xuống gặp Quận công" hay quê hương của những ông Trạng, ông Nghè, ông Cống... Lời truyền tụng ấy là sự khái quát cô đọng về một vùng đất hội tụ hiền tài, nơi truyền thống hiếu học đã trở thành cốt cách văn hóa, góp phần kiến tạo nền văn hiến và bản sắc Bắc Ninh.
Triều Nguyễn (1802-1945) có hoạt động khuyến học bằng tinh thần được xem là toàn diện nhất ở nước ta thời quân chủ. Để đạt được thành tựu này, một mặt triều Nguyễn tiếp thu những kinh nghiệm khuyến học do các vương triều trước tạo dựng, mặt khác là sự sáng tạo các hình thức mới áp dụng cho hoạt động khuyến học của bản triều.
Sau hợp nhất, tỉnh Bắc Ninh mở ra một không gian phát triển rộng lớn, đồng thời quy tụ gần như trọn vẹn hai miền đất học nổi tiếng ở phía Bắc và phía Nam sông Cầu. Từ quê hương Thái sư Lê Văn Thịnh, những làng khoa bảng Kim Đôi, Tam Sơn, Hoài Thượng đến vùng Yên Ninh của Tiến sĩ Thân Nhân Trung, Song Khê của Trạng nguyên Đào Sư Tích, Dĩnh Kế của Trạng nguyên Giáp Hải..., truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài đã được bồi đắp qua nhiều thế kỷ. Di sản ấy hôm nay không chỉ được lưu giữ trên bia đá, trong gia phả hay tại các nhà thờ danh nhân, mà còn tiếp tục được viết bằng thành tựu giáo dục, khoa học và khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ.Đây là bài thứ 4 trong tuyến chuyên đề 'Giá trị truyền thống lịch sử, văn hóa và con người Bắc Ninh' do Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển thực hiện.
Ngày 29/7, tại Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (xã Lê Quý Đôn- tỉnh Hưng Yên), Trung tâm Triển lãm Văn hóa nghệ thuật Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên khai mạc Triển lãm 'Di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn'.
Cổ Đôi xưa, nay là thôn Hoàng Giang, xã Trung Chính, tỉnh Thanh Hóa - một trong những vùng đất khoa bảng nổi tiếng xứ Thanh với nhiều vị tiến sĩ, chủ yếu trong thời kỳ Lê Trung Hưng.
Thái sư Lê Văn Thịnh từng đỗ đầu khoa thi đầu tiên của Văn Miếu-Quốc Tử Giám, được tôn vinh là Trạng nguyên Khai khoa và được bổ nhiệm làm chức Thị Lang Bộ Binh, phụ trách dạy vua Lý Nhân Tông học.
Thời Tây Sơn (1778-1802) là vương triều có hoạt động khuyến học được coi là đặc biệt ở nước ta. Ngay từ khi mới lên ngôi, dù trong nước còn bề bộn công việc nhưng vua Quang Trung (1788-1792) đã nhìn thấy vai trò to lớn trong việc khuyến học, đào tạo nhân tài cho đất nước.
Hơn 440 năm hình thành và phát triển, dòng họ Nguyễn Thọ Trù đã tạo dựng một truyền thống hiếu học, trọng nghĩa bền vững trên vùng đất Hoằng Lộc. Trên mảnh đất ấy, tên tuổi Hoàng Giáp, Tướng Công Nguyễn Cẩn (1537-1585) không chỉ được lưu giữ trong gia phả dòng họ mà còn được khắc ghi tại Bảng Môn Đình, lưu dấu trong ngôi nhà thờ hơn bốn thế kỷ tuổi và trong ký ức của nhiều thế hệ người dân địa phương. Chính cụ là người đặt nền móng để dòng họ gìn giữ và bồi đắp những giá trị ấy qua nhiều thế hệ.
Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), trưng bày chuyên đề 'Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học tỉnh Hưng Yên' sẽ diễn ra tại Bảo tàng tỉnh Hưng Yên từ ngày 3/7 đến 3/8/2026, góp phần lan tỏa giá trị di sản, tôn vinh truyền thống hiếu học và kết nối văn hóa giữa Hà Nội và Hưng Yên.
Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), trưng bày chuyên đề 'Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học tỉnh Hưng Yên' được tổ chức nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học và quảng bá giá trị di sản văn hóa.
82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám và truyền thống khoa bảng của Hưng Yên gặp nhau trong trưng bày về di sản và đạo học Việt Nam.
Nhiều tư liệu mới được công bố, góp phần hoàn thiện hồ sơ khoa học về Thám hoa Vũ Công Tể sau gần 300 năm.
Không chỉ nằm trong những cuốn sách giáo khoa, lịch sử và văn hóa quê hương đang được người trẻ đón nhận từ thực tế qua những mô hình trải nghiệm, số hóa sinh động. Thế hệ Gen Z sáng tạo kể lại chuyện xưa, chứng minh rằng di sản vẫn đang hòa cùng nhịp sống hiện đại.
Sáng 20/6, xã Vĩnh Thành tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh đối với Đền thờ Tô Thế Huy. Dự buổi lễ có đồng chí Phùng Thị Kim Nga - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng lãnh đạo một số sở, ngành của tỉnh.
Ngày nay, khi nhắc đến những danh nhân họ Đặng trong lịch sử Việt Nam, người ta thường nhớ đến Đặng Tất nơi chiến địa, Đặng Dung với bài thơ 'Cảm hoài' bất hủ, Đặng Minh Khiêm trên văn đàn Hồng Đức.Và bên cạnh những tên tuổi ấy, Đặng Thì Thố xứng đáng có một vị trí trang trọng. Bởi ông là biểu tượng của lớp trí thức đã giữ gìn truyền thống văn hiến dân tộc trong một giai đoạn đầy biến động.Gần năm thế kỷ đã trôi qua. Những mái trường xưa đã đổi khác. Những con đường đất làng An Lạc đã mang dáng dấp mới.Nhưng mỗi lần đọc lại tên ông trong những bảng vàng khoa cử, hậu thế vẫn cảm nhận được niềm tự hào lặng lẽ. Một niềm tự hào về người học trò nghèo năm nào.
Từ ngày 17 đến 22/6/2026, tại Trụ sở UNESCO ở Paris và Đại học Montpellier (Cộng hòa Pháp), sẽ diễn ra chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, triển lãm và trải nghiệm di sản với chủ đề 'Quốc Tử Giám - Trường quốc học đầu tiên của Việt Nam'.
'Quốc Tử Giám – Trường quốc học đầu tiên của Việt Nam' là chủ đề của chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, triển lãm và trải nghiệm di sản sẽ diễn ra tại Pháp từ ngày 17 đến ngày 22/6, nhân kỷ niệm 950 năm thành lập ngôi trường đặc biệt này.
Triều Lê Trung hưng là vương triều tồn tại 256 năm (1533-1789). Đây là giai đoạn quốc gia Đại Việt có sự phát triển tương đối ổn định trên tất cả các phương diện của đời sống xã hội do cuộc chiến tranh giữa hai vương triều Lê - Mạc và cục diện phân chia Đàng Trong - Đàng Ngoài kết thúc.
Triều Lê Trung hưng, còn gọi là triều Lê - Trịnh (1533-1789) là vương triều tạo lập được chế độ khuyến học bằng tinh thần rất phong phú và đa dạng.
Đó là khi triều Trần đang ở thời kỳ cường thịnh sau những chiến công chống Nguyên Mông. Đó là thời đại mà hào khí Đông A vẫn còn cuộn chảy trong từng mái đình, bến nước. Người dân Đại Việt vừa đi qua binh lửa nên càng hiểu giá trị của hiền tài. Triều đình trọng người học, mở khoa thi, dựng Quốc tử giám, khuyến khích sĩ tử khắp nơi đèn sách. Nhưng vùng Nghệ Tĩnh khi ấy vẫn còn xa kinh thành, đất rộng mà người thưa, học hành chưa thật phát triển như miền Bắc.Chính trong hoàn cảnh ấy, Đặng Bá Tĩnh xuất hiện như một ngọn đèn đầu tiên thắp lên chí học cho cả vùng đất.
Nằm giữa lòng Thủ đô Hà Nội náo nhiệt, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là quần thể di tích lịch sử - văn hóa đặc biệt, không chỉ thu hút du khách bởi vẻ đẹp cổ kính, trang nghiêm mà còn bởi giá trị lịch sử to lớn. Từ ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam, nơi đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước qua hàng thế kỷ, ngày nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa sáng tạo hấp dẫn.
Nổi tiếng thông minh từ khi còn nhỏ tuổi, lớn lên hai lần đỗ tiến sĩ, đề danh bảng vàng, đó chính là Bảng nhãn Trịnh Thiết Trường, người làng Si, nay là thôn Đắc Trí, xã Định Hòa.
Trong bài viết trước về chân dung của ngài Đặng Phúc Mãn, chúng tôi có nhắc đến con trai ông là Đặng Nghiêm. Đó chính là vị nho sĩ họ Đặng đầu tiên trong lịch sử khoa bảng ở Việt Nam. Có những con người bước ra từ buổi đầu còn mờ sương của quốc gia Đại Việt, để lại dấu ấn không phải bằng gươm giáo hay ngai vàng, mà bằng ánh sáng của trí tuệ và nhân cách. Đặng Nghiêm là một người như thế.
Giữa vùng quê Bình Trù (xã Cao Đại cũ), nay là xã Vĩnh Thành, Đền thờ Tiến sĩ Nho học - Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy từ lâu đã trở thành điểm tựa văn hóa, tâm linh và là nơi nhắc nhớ các thế hệ con cháu về truyền thống hiếu học, trọng đạo lý của cha ông. Không chỉ là công trình tri ân một bậc đại khoa thời phong kiến, ngôi đền còn là biểu tượng của sự đoàn kết cộng đồng, của tinh thần gìn giữ cội nguồn văn hóa quê hương.
Triều Mạc (1527-1592) là một trong những vương triều có nhiều đóng góp vào sự phát triển của nền văn hóa dân tộc. Trong hoạt động khuyến học, vương triều Mạc đã tạo ra những thành tựu lớn, góp phần làm phong phú cho hoạt động khuyến học của người Việt Nam.
Nhân kỷ niệm 704 năm ngày mất Nhà sử học Lê Văn Hưu (23/3 năm Nhâm Tuất 1322 - 23/3 năm Bính Ngọ 2026), sáng 8/5, tại Đền thờ Lê Văn Hưu, UBND xã Thiệu Trung long trọng tổ chức Lễ hội Đền thờ Lê Văn Hưu năm 2026.
Khác với thời Lý - Trần, ở thời Lê sơ do Nho giáo chiếm vị trí độc tôn trong đời sống xã hội nên giáo dục khoa cử được coi trọng, trong đó có hoạt động khuyến học bằng tinh thần.
Vùng đất Cổ Định xưa (nay là xã Tân Ninh) không chỉ là vùng đất giàu truyền thống văn hóa mà còn gắn liền với tên tuổi Luật Quốc công Lê Thân - nhân vật lịch sử tiêu biểu có nhiều đóng góp cho đất nước trong thời kỳ phong kiến.