Chiều 11.10, UBND tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Bộ VHTTDL tổ chức Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm, di sản được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp”.
Những ngày đầu tháng 10 này, vùng đất Nam Trung Bộ lại rộn ràng bước vào mùa hội lớn nhất trong năm của đồng bào Chăm - Lễ hội Katê. Nhưng mùa Katê năm nay rực rỡ và đượm tình hơn bao giờ hết, khi tiếng kèn Saranai réo rắt trên đỉnh tháp cổ hòa cùng ngọn lửa nung gốm đỏ hồng giữa trời tại làng Bàu Trúc.
Đẩy mạnh phát triển kinh tế từ tài nguyên văn hóa sẵn có, Khánh Hòa đang hiện thực hóa chiến lược đột phá: Biến di sản từ nguồn vốn “ngủ quên” thành động lực kinh tế mũi nhọn. Cuộc hồi sinh này không chỉ tái định hình giá trị bản địa, mà còn tạo tiền đề hình thành các “tiểu đô thị di sản” tầm cỡ trong tương lai.
Gần 40 năm qua, đôi bàn tay nhuốm màu đất của nghệ nhân Phú Thị Mỹ Xinh ở làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) đã cho ra đời hàng nghìn sản phẩm gốm Chăm độc bản, trong đó có những cặp bình gốm liền khối khổng lồ được xác lập Kỷ lục Việt Nam. Với chị, làm gốm không chỉ là nghề mưu sinh mà còn là cách giữ gìn ký ức tổ tiên và trao truyền hồn cốt văn hóa Chăm cho thế hệ mai sau.
Dưới đôi tay nhào nặn tài hoa, những sản phẩm gốm có xuất xứ từ làng Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) luôn mang vẻ đẹp rất riêng, đậm chất văn hóa, tín ngưỡng dân tộc Chăm nhưng cũng mộc mạc, giản dị như bản tính ngay thẳng, thật thà, chất phác của người dân nơi đây.
Giữa làng Chăm Bàu Trúc nổi tiếng với nghề gốm thủ công truyền thống, có một gia đình lặng lẽ giữ gìn nghề chạm bạc qua ba thế hệ. Không ồn ào như những lò gốm đỏ lửa ngày đêm, nghề chạm bạc nơi đây vẫn bền bỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Chăm và đem lại thu nhập ổn định.
Ở làng Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) còn có một gia đình lưu giữ nghề chạm bạc thủ công truyền thống với những sản phẩm tinh xảo phục vụ nghi lễ tâm linh của đồng bào Chăm.
Tháng 11.2022, Nghệ thuật làm gốm của người Chăm chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là một sự kiện mang tầm quốc tế, khẳng định giá trị độc đáo của kỹ thuật chế tác thủ công không sử dụng bàn xoay và nung lộ thiên, hiện diện chủ yếu tại làng Bàu Trúc (Khánh Hòa) và làng Bình Đức (Lâm Đồng).
Suốt nhiều năm qua, làng nghề gốm Bàu Trúc của đồng bào Chăm ở Khánh Hòa chủ yếu khai thác nguồn đất sét bên bờ sông Quao. Điều đặc biệt của khu đất này là cứ múc đất lên rồi lại tự đầy.
Năm 2026, Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI sẽ được tổ chức tại tỉnh Khánh Hòa, với chủ đề 'Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới'. Đây không chỉ là dịp tôn vinh khối đại đoàn kết các dân tộc, mà còn là thời điểm để chúng ta nhìn lại chiến lược bảo tồn và phát huy di sản dưới ánh sáng của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Chiều 17.12, Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa phối hợp với UBND xã Ninh Phước tổ chức Lễ bế giảng lớp truyền dạy Nghệ thuật làm gốm của người Chăm và trao giải các sản phẩm đạt giải tại cuộc thi 'Thiết kế gốm Chăm làm quà tặng'.
Với hệ thống đền tháp, lễ hội, làng nghề và kho tàng di sản vật thể, phi vật thể đặc sắc, văn hóa Chăm ở Khánh Hòa không chỉ là dấu ấn lịch sử - văn hóa lâu đời, mà còn đang được bảo tồn, phát huy, gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, tạo sức sống mới cho di sản văn hóa Chăm trong đời sống đương đại.
Nghệ thuật làm gốm của người Chăm không chỉ là một nghề thủ công mà còn là một 'bảo tàng sống' của khu vực Đông Nam Á, nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa truyền đời. Trước tầm vóc và ý nghĩa lịch sử đặc biệt này, tỉnh Khánh Hòa đặt quyết tâm và cam kết bảo vệ, phát huy giá trị di sản.
Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa vừa phê duyệt Đề án Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể 'Nghệ thuật làm gốm của người Chăm' giai đoạn 2025-2028 và những năm tiếp theo.
Từ đầu năm 2025 đến nay, Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn, gắn với phát triển du lịch bền vững.
Ở tuổi 80, đôi tay của nghệ nhân Trượng Thị Gạch (dân tộc Chăm) vẫn thoăn thoắt, uyển chuyển 'thổi hồn' vào từng khối đất sét vô tri để tạo nên những tác phẩm gốm Chăm Bàu Trúc đầy sức sống. Suốt 65 năm qua, bà đã gắn bó trọn vẹn với tiếng đất, tiếng lửa, cần mẫn gìn giữ và phát huy tinh hoa của làng gốm truyền thống này.
Gần trưa 16/4/1975, tuyến phòng thủ từ xa mang tên 'Lá chắn thép Du Long' cách Phan Rang 30 km bị đập tan. Những chiếc xe tăng dẫn đầu đoàn quân Giải phóng chia làm 3 mũi đánh thẳng vào vòng trong tuyến phòng thủ, phi trường Thành Sơn, cảng Ninh Chữ, giải phóng thị xã Phan Rang. Mũi thọc sâu của một đơn vị thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng quân Giải phóng sử dụng xe tăng, xe cơ giới tiếp tục tiến theo quốc lộ 1 về phía Nam.
Trong những ngày này, đồng bào Chăm làng Bàu Trúc phấn khởi mừng đón Lễ hội Katê 2024 đầm ấm, vui tươi. Sau khi dâng lễ thần linh các đền tháp, bà con về làng tổ chức giỗ tổ nghề gốm, tưởng nhớ công ơn tiền nhân dày công sáng tạo, truyền dạy cho con cháu ngày nay. Không khí giỗ tổ gốm Chăm Bàu Trúc diễn ra rộn ràng từ khu dân cư đến đền thờ Pô Klong Can.
Ông Trương Văn Tiến - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Ninh Thuận cho biết, Ninh Thuận đang kêu gọi các doanh nghiệp hỗ trợ, đầu tư phát triển làng gốm Chăm Bàu Trúc.
Tỉnh Ninh Thuận là địa phương có đồng bào dân tộc Chăm sinh sống tập trung đông nhất trong cả nước với nhiều phong tục, tập quán tốt đẹp. Từ xa xưa, người Chăm theo chế độ mẫu hệ, người phụ nữ có vai trò, vị thế quan trọng trong đời sống gia đình, dòng tộc, thôn xóm. Trong xã hội hiện đại hôm nay, vai trò 'mẫu hệ' của phụ nữ Chăm vẫn phát huy hiệu quả tích cực trong gia đình và ngoài xã hội.
Đây là một tỉnh ven biển thuộc vùng Nam Trung Bộ, có 7 đơn vị hành chính cấp huyện nhưng không có thị xã nào.
Sản phẩm gốm Chăm thiết kế riêng để làm quà tặng được kỳ vọng làm gia tăng độ nhận diện hình ảnh, thương hiệu của gốm Chăm Ninh Thuận.
'Người lái xe của chúng tôi phóng đi với tốc độ tối đa, gió và cát quất vào mặt và mắt như đang ở một trong một cơn cuồng nộ' - Toh Ee Ming - nhà báo du lịch của Chanel New Asia - kể về việc đi đi xe ATV vượt qua các cồn cát ở Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận.
Đèn Shiva chất liệu đất nung của Hợp tác xã (HTX) gốm Chăm Bàu Trúc vừa được Bộ trưởng Bộ Công thương tôn vinh, trao Giấy chứng nhận và biểu trưng sản phẩm công nghiệp nông thôn (CNNT) tiêu biểu quốc gia năm 2023. Đây là sản phẩm gốm trang trí nội thất do anh Phú Hữu Minh Thuần thiết kế mẫu hướng dẫn các thành viên HTX thực hiện. Đồng thời, là sự kiện kinh tế có ý nghĩa quan trọng động viên HTX và bà con làng nghề gốm nỗ lực sáng tạo nhiều mẫu mã mới.