Góc nhìn Phật giáo từ 2 cực triết học: duy vật hay duy tâm?

Đức Phật không phủ nhận thế giới vật chất, cũng không tuyệt đối hóa tâm thức. Ngài chỉ ra rằng mọi hiện tượng - dù thuộc về vật chất hay tinh thần - đều do nhân duyên sinh khởi, luôn vận động, biến đổi và không có một tự thể độc lập.

Góc nhìn về vật chất trong Phật giáo từ 2 cực triết học: Duy vật hay Duy tâm?

Đức Phật không phủ nhận thế giới vật chất, cũng không tuyệt đối hóa tâm thức. Ngài chỉ ra rằng mọi hiện tượng - dù thuộc về vật chất hay tinh thần - đều do nhân duyên sinh khởi, luôn vận động, biến đổi và không có một tự thể độc lập.

Phật giáo là Duy vật hay Duy tâm: Từ đối lập khái niệm đến đối thoại giữa triết học, khoa học và thực chứng

Bất luận thuộc về một hệ tư tưởng, một tôn giáo hay một truyền thống học thuật nào, con người đều cần học cách lắng nghe, suy xét và đối thoại trong tinh thần tôn trọng sự thật.

Hội thi diễn giảng dành cho hành giả an cư tại trường hạ chùa Liên Trì (P.Vũng Tàu, TP.HCM)

Sáng 24-7, tại trường hạ chùa Liên Trì (P.Vũng Tàu, TP.HCM), diễn ra Hội thi diễn giảng Phật pháp do Ban Chức sự trường hạ tổ chức, dành cho chư Tăng hành giả an cư kiết hạ Phật lịch 2570.

Vẻ đẹp của sự bao dung và lắng nghe

Hãy chọn sự thấu cảm thay vì chỉ trích, chọn lắng nghe thay vì áp đặt và chọn sự bao dung để xoa dịu những góc cạnh xù xì của thế gian.

Định nghĩa Ngũ uẩn

Do duyên có ý và các pháp Thọ, Tưởng, Hành, sinh khởi ý thức (rõ biết Thọ, Tưởng, Hành). Sự hội tụ của ba pháp này là Ý xúc. Do duyên có Ý xúc, sinh khởi Thọ do ý xúc sinh, pháp tưởng, pháp tư.

'Đúng việc' như một la bàn định hướng

HNN - 'Đúng việc' là cách gọi tắt của cuốn sách 'Đúng việc - Một góc nhìn về câu chuyện khai minh' của nhà giáo Giản Tư Trung, Nhà Xuất bản Tri thức ấn hành lần đầu năm 2015. Qua hơn 10 năm, cuốn sách đã được tái bản tới 14 lần, với hàng trăm ngàn bản in.

Ai gánh cuộc trầm luân

Trước cùng một hoàn cảnh, có người chìm trong oán trách, có người bình thản đón nhận và tìm cách chuyển hóa. Sự khác biệt không nằm ở biến cố, mà ở cách ta đối diện với nó.

Khi lòng tham biến 'phương tiện' thành mê tín

Khi đã hiểu rõ bản chất của phương tiện, người học Phật sẽ tự xây dựng cho mình một màng lọc chính kiến vững vàng giữa một biển thông tin nhuốm màu tín ngưỡng hiện nay.

Lắng nghe tiếng khổ trần gian

Một việc thiện nhỏ, một sự nhẫn nhịn đúng lúc, một lời tha thứ chân thành và một tấm lòng biết sẻ chia đều góp phần chuyển hóa khổ đau, vun bồi sự bình an trong tâm.

Chữa lành dưới góc nhìn Y học và Phật học

Những giá trị chính niệm, từ bi, tỉnh thức và tuệ giác có thể trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ cho các mô hình chăm sóc sức khỏe hiện đại.

Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm và thách thức lớn trong đời sống tu tập

Giá trị của triết lý ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm đã trở thành kim chỉ nam giúp cho chúng ta đi đúng hướng, tịnh hóa thân tâm, sống trở về với chính ông chủ của mình, hướng đến mục tiêu giác ngộ, giải thoát.

Nỗi lòng đom đóm

Nếu một ngày phải rời khỏi cuộc đời này, tôi chỉ mong mình có thể mỉm cười như một đốm đom đóm đã cháy hết phần ánh sáng của nó. Nhẹ nhàng, lặng lẽ, để không phí hoài một kiếp đã đi qua.

Tám pháp trong kinh Đại Điển Tôn (DN 19): Khảo sát dưới góc nhìn giáo lý vô ngã

Dưới góc nhìn vô ngã, tám pháp không chỉ là tiêu chuẩn đạo đức mà còn là lộ trình thực hành giúp chuyển hóa ngã chấp để tháo gỡ sự chấp thủ một cái tôi và thiết lập trí tuệ thấy biết chân lý.

AI chạm tới tư duy, Phật giáo chạm vào bản thể

Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ còn tiếp tục tiến hóa, và vô số ứng dụng của công nghệ này sẽ mang lại những lợi ích thiết thực cho nhân loại.

Khảo cứu tư tưởng vô ngã trong kinh Xà-Ni-Sa (dn18) thuộc Trường Bộ Kinh

Kinh Xà-ni-sa (DN18) tuy không trực tiếp luận giải vô ngã như các kinh khác, nhưng qua những nội dung về tái sinh - nghiệp báo, năm kiết sử - quả Dự lưu và ba con đường an lạc - đoạn diệt vô minh, đã khẳng định rõ tinh thần vô ngã.

Diễn viên Hoàng Yến bật khóc kể hành trình tìm lại bình yên sau biến cố

Sau nhiều năm trải qua những đổ vỡ và tổn thương trong cuộc sống, diễn viên Hoàng Yến cho biết cô đã tìm thấy sự bình yên khi học cách nhìn lại chính mình.

Ngàn người dân thả hoa đăng trên sông Hương cầu hòa bình mùa Phật đản

Đông đảo Phật tử và người dân đã quy tụ về Nghênh Lương Đình nằm bên dòng sông Hương (TP Huế), tham dự đêm hội hoa đăng kính mừng Phật đản 2026.

Sách mới về giáo dục khai phóng, nhà sư ra sách 'Không khóc giữa nhân gian'

Bộ đôi sách về giáo dục khai phóng vừa ra mắt thu hút sự chú ý. 'Không khóc giữa nhân gian' của Đại đức Thích Đồng Tâm được viết như một lời an ủi dành cho những tâm hồn đang mỏi mệt giữa cuộc đời.

Ý nghĩa hoa sen trong Phật giáo

Sen gắn liền với đạo Phật, đồng thời nhắc nhở mỗi người biết sống thiện lành, giữ tâm an lạc, nuôi dưỡng lòng từ bi và không ngừng hoàn thiện bản thân để góp phần xây dựng xã hội an vui, tốt đẹp.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Từ: Đức Phật là bậc Thầy chỉ đường cho chúng sanh

Đức Phật từng tuyên bố ngài chỉ là bậc Đạo sư, tức vị thầy chỉ đường cho chúng sanh, chứ không phải vị giáo chủ có đầy đủ uy quyền ban phước, giáng họa cho chúng sanh.

Phật giáo và vấn đề giải quyết xung đột xã hội

Xã hội chúng ta đang sống luôn chứa đựng nhiều sự khác biệt, bản chất của con người là Vô minh và Tham ái thì xung đột là vấn đề khó tránh khỏi. Việc giải quyết xung đột vì thế trở thành một nhu cầu cấp thiết để bảo tồn năng lượng an bình cho xã hội.

Đức Phật ra đời: Thắp sáng an lạc, bình đẳng và hòa bình

Sự ra đời của đức Phật không chỉ là một câu chuyện lịch sử, mà là món quà vô giá, mang đến ánh sáng an lạc, bình đẳng và hòa bình cho mọi tầng lớp nhân loại, vượt qua mọi ranh giới tôn giáo, văn hóa hay thời gian.

Quản trị AI Agent: Khoảng trống kiểm soát và bài toán trách nhiệm

Quản trị AI không chỉ là kiểm soát hệ thống, mà còn là quá trình: Nhận diện tham vọng và giới hạn của con người, Nuôi dưỡng trí tuệ và trách nhiệm, Giữ vững sự cân bằng giữa hiệu quả và đạo đức.

AI đang học cách nhìn sâu hơn vào thế giới

Nếu AI đang giúp nhân loại nhìn sâu hơn vào cấu trúc của thế giới vật chất, thì đời sống tinh thần vẫn là hành trình mỗi người phải tự bước đi bằng sự tỉnh thức của chính mình.

Giác ngộ như tri thức tự chứng: Khảo cứu nhận thức luận từ kinh tạng Pali, A Hàm và các nghiên cứu triết học hiện đại

Từ toàn bộ dữ liệu kinh điển, luận thư và nghiên cứu hiện đại, có thể khẳng định rằng giác ngộ trong Phật giáo sơ kỳ không chỉ là kinh nghiệm tôn giáo mà còn là mô hình nhận thức đặc thù, trong đó tri thức mang tính tự xác chứng.

Sự chấp trước

NSGN - Trưởng lão Xá-lợi-phất đã dạy trong kinh Chánh kiến(1) rằng sự chấp trước là khổ.

Học cách trở thành chỗ dựa cho chính mình

Tình thương đúng đắn không bao giờ đòi hỏi con người phải đánh mất mình.

Hoa Kỳ và Iran: Từ đối đầu đến đối thoại, lựa chọn trong bế tắc?

Có thể thấy, việc ngồi lại đàm phán không phải là biểu hiện của sự đồng thuận, mà là hệ quả của bế tắc. Khi mọi con đường khác đều dẫn đến tổn thất lớn hơn, con người hay các quốc gia buộc phải chọn con đường ít tổn hại nhất.

'Tri tri vi bất tri - Bất tri vi bất tri': Từ Nho giáo đến Phật học

Khi đặt trong tương quan với tư tưởng của Phật giáo, câu nói này mở ra một điểm giao thoa đặc biệt giữa hai hệ tư tưởng lớn: Nho giáo và Phật giáo - nơi 'biết' không còn là sự tích lũy tri thức, mà trở thành hành trình phá vỡ vô minh và nhận diện đúng thực tại.

Dữ liệu 'nghiệp' AI phản chiếu tâm thức chung của nhân loại

Một hệ thống AI có thể 'tỉnh thức' nếu nền tảng dữ liệu của nó vẫn còn vô minh và thiên lệch? Và trong hành trình phát triển AI, chúng ta có đang vô tình lập lại chính những 'tập khí' mà mình chưa kịp chuyển hóa?

Phương pháp giải quyết vấn đề và Tứ Diệu Đế (P.1)

Hi vọng phần này cho thấy một cách nhìn khác hơn về Tứ diệu đế, không mang tính chất bi quan (td. đời là bể khổ), mà là một phương pháp khách quan hơn, nhìn vấn đề hay thách thức từ nhiều góc cạnh khác nhau...

Thu hẹp khoảng cách số như một điều kiện nhận thức luận cho trí tuệ vô hạn

Một tiếp cận liên ngành giữa Phật học và trí tuệ nhân tạo: Tác giả lập luận rằng, nếu không thu hẹp khoảng cách số - bao gồm khoảng cách về hạ tầng, năng lực và tư duy - thì khái niệm 'trí tuệ vô hạn' chỉ mang tính cục bộ, không thể trở thành một giá trị phổ quát.

Cơ chế 'huân tập' và 'chuyển y' trong duy thức học: Thay đổi tận gốc các thói quen tâm lý tiêu cục (P.2 - Hết)

Tiến trình huân tập và chuyển y cho thấy khả năng thay đổi tận gốc tâm lý con người. Thói quen bất thiện không phải là định mệnh bất biến, mà có thể được chuyển hóa thông qua sự thực hành kiên trì các thiện pháp.

'Tuệ minh' và sự sáng suốt trong đời sống

Xã hội ngày càng phát triển, xét về lý thì con người ngày càng văn minh, tiến bộ. Tuy nhiên, đâu đó vẫn còn những người chưa văn minh, thậm chí là 'vô minh', với niềm tin và hành động sai trái, mù quáng.

Vượt thoát trần lao

'Trần lao' là tên khác của phiền não, là lớp bụi vô minh bám chặt tâm phàm phu, khiến chúng sanh xoay mãi trong vòng sanh tử. Bản ngã là gốc của si mê, từ si mê mà có tham, sân và tất cả vận hành liên tục như dòng nước xiết. Người xuất gia muốn vượt thoát phải 'bơi ngược dòng', trở về đầu nguồn thanh tịnh.

Higan-nét văn hóa tâm linh đặc sắc của Nhật Bản

Lễ Higan là một trong những nghi lễ Phật giáo đặc trưng của Nhật Bản, gắn với truyền thống tưởng nhớ tổ tiên và triết lý giác ngộ. Diễn ra vào dịp xuân phân và thu phân, nghi lễ này phản ánh sâu sắc đời sống tâm linh và văn hóa gia đình.

Quán niệm hơi thở - cách cân bằng cảm xúc dưới góc nhìn tâm lý học

Bốn giai đoạn trong Kinh QNHT tương ứng với các giai đoạn của điều hòa cảm xúc: nhận diện cảm xúc; quan sát cảm xúc; làm dịu phản ứng cảm xúc; tái cấu trúc nhận thức về cảm xúc.

Suy ngẫm Phật giáo về quyền lực và lòng từ bi trong thời kỳ hỗn loạn

Chiến tranh, áp bức, bài xích hay tàn bạo không phải chỉ bắt đầu từ chính sách, từ vũ khí hay từ thiết chế quyền lực mà sâu xa hơn, chúng bắt đầu từ vô minh, từ ngã chấp, từ tham, sân và si được nuôi lớn rồi hợp thức hóa.

Suy tư về quyền lực và lòng từ trong thời đại bất an

Và có lẽ, giữa một thế giới đầy chia rẽ, hành động bằng tình thương trước hận thù chính là lựa chọn mạnh mẽ và cấp tiến nhất mà chúng ta còn có thể thực hiện.

Bài học nhận biết 'cấu uế nội tâm' từ Kinh Anaṅganạ Sutta

Tâm cũng như chiếc bát, mỗi ngày đều cần được lau chùi. Không ai sống giữa cuộc đời mà tâm không dính bụi. Nhưng bụi có bám hay không không phải điều quan trọng, mà là ta có chịu cầm chiếc khăn chính niệm lên mà lau hay không.

Tam Pháp Ấn: Ba dấu ấn của Chính pháp

Thấy rõ vô thường, khổ và vô ngã không khiến đời sống trở nên u ám hay bi quan, mà trái lại, giúp con người buông bỏ những ảo tưởng vốn là nguồn gốc của khổ đau, từ đó sống tỉnh thức, nhẹ nhàng và tự tại hơn...

Học 'tỉnh thức' giữa thời đại số

Phật giáo chỉ ra con đường của thấy biết đúng, thực tập đúng và chuyển hóa dần dần.

Cách tịnh hóa nghiệp trong đời sống

Nghiệp được tạo bởi tác ý, thì cũng được chuyển hóa bởi tác ý và hành động hướng thiện.

Nhân duyên hay thiên mệnh? - Khảo sát nền tảng tư tưởng Phật - Nho - Đạo

Chỉ trên cơ sở phân biệt sáng tỏ ấy, người học mới có thể chọn lựa con đường tu học một cách tỉnh thức, không rơi vào tình trạng dung hòa hời hợt, càng không tự đánh mất phương hướng cứu cánh của mình.

Định thức tu tập vắn tắt trong kinh Đại bát Niết-bàn

NSGN - Kinh Đại bát Niết-bàn (Mahāparinibbānasutta) là một nguồn thư tịch vô cùng quý giá. Bởi lẽ, kinh văn đã chuyển tải nhiều nội dung quan trọng.

Kiệt quệ khi đi làm, Phật giải thích: Do đối xử với mình như kẻ thù

Nhiều người đi làm không vì ai ép, nhưng vẫn ngày càng kiệt quệ; Đức Phật gọi thẳng tên tình trạng ấy: Đối xử với chính mình như kẻ thù.

Không gian di sản bừng sáng tại Công viên Viên Minh Nguyên

Giữa làn sóng du xuân quốc tế năm Bính Ngọ 2026, Lễ hội đèn lồng tại Công viên Viên Minh Nguyên ở Bắc Kinh (Trung Quốc) đang trở thành một trong những điểm tụ văn hóa ánh sáng hấp dẫn nhất châu Á.