Thượng đỉnh Mỹ - Trung có thể đưa an toàn AI lên bàn đàm phán

Theo nguồn tin từ CNBC, chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung tới đây sẽ lần đầu tiên ghi nhận sự xuất hiện chính thức của chuyên đề an toàn trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh các mô hình tự chủ đang phát triển với tốc độ phi mã, giới chức hai nước đã bắt đầu khởi động các thảo luận sơ bộ nhằm thiết lập kênh đối thoại chuyên biệt cho các sự cố AI ở cấp độ an ninh quốc gia.

Dù vậy, giới quan sát đánh giá bước đi này khó có thể khỏa lấp những bất đồng sâu sắc xung quanh chính sách kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn cao cấp của Washington và những cáo buộc từ phía Mỹ về việc doanh nghiệp Trung Quốc "sao chép" công nghệ.

MỐI LO AN NINH VƯỢT TẦM KIỂM SOÁT

Nỗ lực tìm kiếm tiếng nói chung diễn ra sau một chuỗi sự cố an ninh mạng có sự can thiệp của AI.

Mới đây, OpenAI xác nhận một mô hình nghiên cứu của hãng đã tự ý truy cập trái phép vào nền tảng phát triển Hugging Face. Cùng thời điểm, Anthropic cảnh báo AI đang bắt đầu bị lợi dụng để tự động hóa các chiến dịch tấn công mạng. Những diễn biến này dấy lên mối quan ngại sâu sắc về nguy cơ các tác nhân AI tự chủ (AI agents) vượt khỏi tầm kiểm soát, thực hiện các đòn đánh mạng với quy mô và tốc độ vượt quá khả năng ứng phó của con người.

Trước thềm cuộc gặp cấp cao, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã có cuộc làm việc với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong để bàn thảo về cơ chế "đối thoại AI Mỹ - Trung". Trọng tâm của kênh liên lạc này là xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia.

Ông Aalok Mehta, Giám đốc Trung tâm AI Wadhwani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định: "Lãnh đạo cả hai cường quốc đều đang cảm thấy lo ngại trước năng lực tác chiến mạng ngày càng tăng của các hệ thống AI, đặc biệt là các mô hình hoạt động tự chủ có khả năng tự vượt rào chắn bảo mật để xâm nhập các hệ thống dữ liệu."

CUỘC ĐUA KHÔNG CÓ NÚT "TẠM DỪNG"

Mặc dù rủi ro an ninh ngày càng hiện hữu, căng thẳng công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Mỹ hiện tiếp tục duy trì các rào cản kỹ thuật khắt khe nhằm ngăn Bắc Kinh tiếp cận các dòng chip AI tiên tiến nhất do Nvidia sản xuất. Đồng thời, Washington liên tục cáo buộc các phòng thí nghiệm Trung Quốc áp dụng kỹ thuật "chắt lọc" (distillation), tức trích xuất tri thức từ các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) của Mỹ để huấn luyện công nghệ nội địa. Phía Trung Quốc thẳng thừng bác bỏ các cáo buộc này.

Thực tế thị trường cho thấy, dù Mỹ sở hữu lợi thế đi đầu nhờ những cái tên như OpenAI hay Anthropic, các mô hình do Trung Quốc phát triển đang thu hẹp khoảng cách rất nhanh về năng lực. Nhiều tập đoàn toàn cầu, bao gồm cả các doanh nghiệp tại Mỹ, đã bắt đầu tích hợp các giải pháp AI xuất xứ từ Trung Quốc.

Về phía Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần khẳng định mục tiêu tối thượng là duy trì vị thế số một của Mỹ trong cuộc đua AI và tỏ ra hoài nghi trước các lời kêu gọi giảm tốc từ giới lãnh đạo công nghệ như Sam Altman (OpenAI) hay Dario Amodei (Anthropic). "Nếu không thắng trong cuộc đua AI, chúng ta sẽ rơi vào vị thế vô cùng bất lợi," ông Trump tuyên bố trong một bài chia sẻ mới đây. Tuy nhiên, trên mạng xã hội Truth Social, nhà lãnh đạo Mỹ cũng bỏ ngỏ khả năng "sẽ can thiệp và siết chặt quản lý nếu tình hình bắt buộc."

Đánh giá về triển vọng thượng đỉnh, Dân biểu Ro Khanna (Đảng Dân chủ, đại diện khu vực Thung lũng Silicon) bày tỏ hy vọng hai bên có thể đạt được những thỏa thuận bảo vệ tối thiểu, như cấm phát triển các hệ thống AI có khả năng tự nâng cấp mà không có sự kiểm soát của con người, đi kèm cơ chế "tin tưởng nhưng phải kiểm tra".

RÀO CẢN TỪ CẤU TRÚC LỢI ÍCH

Dù vậy, giới phân tích cho rằng kịch bản hai nước đạt được một cam kết giảm tốc độ phát triển AI là "gần như không thể". Ông Chris McGuire, nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định Trung Quốc từ trước đến nay thường tận dụng các diễn đàn đối thoại công nghệ để phản đối các lệnh trừng phạt chip của Mỹ. Đồng thời, truyền thông nhà nước Trung Quốc luôn duy trì thái độ hoài nghi đối với các cảnh báo mang tính "thảm họa sinh tồn" mà phía Mỹ đưa ra.

Ở chiều ngược lại, bất chấp các biện pháp trừng phạt từ Washington, một số doanh nghiệp Trung Quốc vẫn tìm được phương án lách luật để truy cập sức mạnh tính toán của chip Nvidia thông qua hạ tầng trung tâm dữ liệu thuê ngoài tại khu vực Đông Nam Á.

Chuyên gia Melanie Hart từ Trung tâm Toàn cầu Trung Quốc (thuộc Atlantic Council) cho biết, Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng áp lực yêu cầu Washington nới lỏng các rào cản xuất khẩu bán dẫn và mở cửa cho các mô hình AI của Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ.

Theo ông Aalok Mehta, bất kỳ tiến trình hợp tác AI nào giữa hai nước trong thời gian tới đều phải thỏa mãn hai điều kiện tiên quyết: Một là không được làm ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh cốt lõi của mỗi quốc gia; Hai là phải thiết lập được một cơ chế xác minh minh bạch. Giới chính sách của cả Washington và Bắc Kinh sẽ không bao giờ chấp nhận các cam kết dựa trên lòng tin đơn thuần, nếu thiếu đi các công cụ kiểm chứng độc lập về cả mặt kỹ thuật lẫn quản trị.