Ưu đãi thuế phải đúng đối tượng, khơi thông nguồn lực phát triển

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Bổ sung ưu đãi thuế với cơ sở nhân đạo và bảo trợ xã hội

Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cơ bản nhất trí với định hướng minh bạch hóa các sắc thuế. Tuy nhiên, đề nghị cần tiếp tục xem xét điều chỉnh các quy định theo nguyên tắc hỗ trợ và nuôi dưỡng nguồn thu. Việc áp dụng các chính sách thuế mới cần xây dựng lộ trình phù hợp, đánh giá sát thực tế sức chịu đựng của doanh nghiệp. Điều này sẽ tạo dư địa cần thiết để cộng đồng doanh nghiệp tích lũy vốn, tái đầu tư và duy trì động lực sản xuất kinh doanh trong giai đoạn hiện nay.

ĐBQH Phạm Văn Thịnh (thành phố Bắc Ninh) đánh giá cao chủ trương đẩy mạnh xã hội hóa và hỗ trợ các ngành, lĩnh vực mang tính chất đặc thù, nhân đạo. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, đại biểu chỉ ra rằng, dự thảo Luật chưa rà soát hết các tình huống thực tiễn phát sinh.

Cụ thể, đối với quy định miễn thuế cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục và cơ sở khám chữa bệnh, đại biểu Phạm Văn Thịnh cho rằng, chính sách hiện nay chưa bao quát hết hình thức hộ kinh doanh cũng cung cấp dịch vụ này. Bên cạnh đó, thực tiễn tại các bệnh viện có bộ phận chuyên trách như khoa Dinh dưỡng trực tiếp cung cấp suất ăn cho bệnh nhân, nhưng phần doanh thu này trong cơ cấu doanh thu của bệnh viện có thuộc diện được miễn thuế hay không chưa được làm rõ.

ĐBQH Phạm Văn Thịnh (thành phố Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đặc biệt, về đối tượng thụ hưởng, đại biểu Phạm Văn Thịnh đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. Hiện nay, chính sách mới tập trung vào cơ sở giáo dục và cơ sở khám chữa bệnh, trong khi có những mô hình mang tính nhân đạo rất cao nhưng chưa được đề cập đó là các trung tâm chăm sóc trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật (không thuộc hệ thống cơ sở giáo dục), các viện dưỡng lão (không phải là cơ sở khám chữa bệnh) và các cơ sở bảo trợ xã hội tiếp nhận, chăm sóc người già không nơi nương tựa từ 70 - 80 tuổi.

Đại biểu nhấn mạnh, việc bổ sung các đối tượng này vào diện hưởng ưu đãi thuế (thông qua giảm thuế cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn cho các cơ sở này) sẽ giúp giảm chi phí chi trả, bảo đảm tính đồng đều và phù hợp với thực tế nhân đạo.

Khuyến khích cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận

Một nội dung sửa đổi đáng chú ý tại dự án Luật là mở rộng đối tượng được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với hoạt động giáo dục, đào tạo. Theo đó, bên cạnh cơ sở giáo dục công lập, chính sách miễn thuế sẽ được mở rộng sang cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đồng tình với đề xuất này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn phân tích, các tiêu chí xác định cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận đã được quy định cụ thể tại Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học.

Theo quy định tại hai luật này, cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận được xác định trên những tiêu chí cơ bản: nhà đầu tư cam kết hoạt động không vì lợi nhuận; cam kết được ghi rõ trong quyết định thành lập hoặc quyết định chuyển đổi nhà trường; không rút vốn, không hưởng cổ tức; phần lợi nhuận tích lũy hàng năm thuộc sở hữu chung hợp nhất không phân chia và được sử dụng để tiếp tục đầu tư phát triển nhà trường.

Như vậy, đặc trưng của mô hình này là nguồn lực tích lũy được giữ lại để phục vụ mục tiêu phát triển giáo dục, thay vì phân chia cho nhà đầu tư. Đây cũng là mô hình khá phổ biến trên thế giới.

Từ đặc thù này, Phó Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, điểm khác biệt giữa quy định hiện hành và đề xuất tại dự thảo luật nằm ở cách xử lý phần chênh lệch giữa tổng thu và chi phí của cơ sở giáo dục. Hiện nay, khi cơ quan thuế xác định đơn vị có lợi nhuận, việc thu thuế vẫn được thực hiện. Nếu được miễn thuế, phần chênh lệch này sẽ được giữ lại để tái đầu tư cho nhà trường; ngược lại, việc thu thuế sẽ làm giảm nguồn lực dành cho mục tiêu đó.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi giải trình làm rõ các vấn đề được đại biểu quan tâm. Ảnh: Phạm Thắng

Nhấn mạnh ý nghĩa của đề xuất này, Phó Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, cần đánh giá chính sách không chỉ qua số thu ngân sách giảm mà còn qua nguồn lực được giữ lại để phát triển giáo dục và lợi ích mang lại cho xã hội. Dù dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 2.200 tỷ đồng nhưng chính sách này có thể mang lại lợi ích lớn cho xã hội khi nguồn lực được giữ lại tiếp tục được đầu tư cho nhà trường.

Theo Phó Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Toàn, đề xuất này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, qua đó phục vụ thiết thực cho tương lai phát triển của ngành giáo dục. Đây là loại hình cần được Nhà nước khuyến khích.

Phát biểu kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra đã phối hợp với lãnh đạo Bộ Tài chính và cơ quan thuế khảo sát thực tế tại các địa phương, làm việc trực tiếp với tiểu thương, trường học, cơ sở y tế và doanh nghiệp. Qua khảo sát cho thấy, việc mở rộng đối tượng ưu đãi thuế cần được tính toán, đánh giá kỹ lưỡng cả về chi phí thực hiện chính sách và hiệu quả tổng thể mang lại.

Đối với quy định miễn thuế cho cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi khẳng định, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất về mặt chủ trương. Tuy nhiên, cần rà soát kỹ các quy định hiện hành tại Luật Giáo dục để xác định đã đủ chặt chẽ hay chưa.

Theo Chủ nhiệm Phan Văn Mãi, việc xác định chính xác đối tượng hoạt động không vì lợi nhuận là điều kiện tiên quyết nhằm tránh quy định chưa rõ phạm vi áp dụng, gây khó khăn trong quá trình thực hiện hoặc tạo nguy cơ bị lợi dụng chính sách. Nếu quy định tại Luật Giáo dục chưa đủ chi tiết, cần thiết phải bổ sung ngay trong dự thảo luật để bảo đảm chính sách được thực thi đúng mục tiêu và hiệu quả.