Lời hứa của cha

Ở bản Hồng Ngài, mùa đông thường xuống rất nhanh. Mới chiều còn thấy nắng trên những sườn núi, vậy mà khi mặt trời khuất sau đỉnh Hoàng Liên, sương đã từ khe núi tràn lên, phủ trắng những mái nhà. Khói bếp len qua những hàng cây sa mộc, quẩn quanh dưới mái hiên rồi tan vào màn sương.

Nhà Pao ở cuối bản. Đó là căn nhà gỗ nhỏ, trước cửa có cây mận già. Mỗi mùa xuân, cây mận nở trắng cả khoảng sân, đẹp đến mức ai đi qua cũng phải dừng lại nhìn.

Pao có cô con gái tên Súa. Súa lên tám tuổi, người nhỏ thó, đôi mắt lúc nào cũng sáng. Em thích nhất là những buổi chiều mùa đông, khi đi học về, ngồi bên bếp lửa nghe bà kể chuyện ngày xưa. Giọng bà trầm ấm, chậm rãi hòa trong tiếng củi nổ tí tách, thấm dần vào ký ức non nớt của Súa như một lời dặn dò không thành câu. Nhưng dạo gần đây, Súa không còn thích ngồi gần bếp nữa vì bố ngồi ngay bên bếp hút thuốc lá. Thứ mùi ngai ngái, nồng nồng, khiến em khó thở.

Pao hút thuốc đã nhiều năm. Anh bảo đó là thói quen của đàn ông vùng núi. Sau mỗi buổi lên nương, khi đôi vai mỏi nhừ, anh thường ngồi bên bếp, rút một điếu thuốc, châm lửa rồi nhìn khói bay lên giữa không trung hòa cùng khói bếp khiến anh có cảm giác những nhọc nhằn của một ngày dài cũng theo làn khói mà tan đi. Anh quen với mùi thuốc đến mức chẳng còn nhận ra nó. Khói thuốc quẩn trên mái tóc, ám vào vạt áo, bám nơi đầu ngón tay chai sần rồi theo anh vào tận gian nhà nhỏ.

Những buổi tối mùa đông, khi sương từ lưng núi tràn xuống, Pao vẫn ngồi bên bếp lửa, hết điếu này đến điếu khác. Anh cứ nghĩ đó chỉ là cách để mình nghỉ ngơi sau một ngày làm việc.

Một buổi tối, Súa ngồi bên chiếc bàn gỗ nhỏ làm bài tập. Pao ngồi đối diện, như một thói quen, anh rút điếu thuốc châm lửa. Mùi khói khét đắng nhanh chóng quẩn trong căn buồng nhỏ, hòa cùng hơi ấm của bếp lửa nhưng không thể tan đi. Súa cúi sát xuống trang vở, cố làm nốt những dòng chữ còn dang dở. Rồi em khẽ ho.

Một tiếng, rồi thêm một tiếng nữa. Pao ngẩng lên nhìn con. Súa vội quay mặt đi, lấy bàn tay nhỏ che miệng, cố nén cơn ho nhưng càng cố nín, lồng ngực nhỏ bé càng phập phồng.

Pao nhìn con gái, rồi nhìn điếu thuốc đang cháy dở giữa những ngón tay. Anh dụi điếu thuốc vào chiếc gạt tàn, đứng dậy mở hé cánh cửa. Hơi lạnh lập tức ùa vào, mang theo mùi đất ẩm và sương núi. Súa ngước nhìn bố, giọng nhỏ đến mức gần như tan vào tiếng gió: “Bố ra ngoài hút thuốc được không ạ?”. Pao khựng lại.

Anh đã quá quen với tiếng ho của con những ngày gần đây. Ban đầu chỉ là vài tiếng khe khẽ mỗi khi trời trở lạnh. Rồi những cơn ho đến thường xuyên hơn, nhất là vào buổi tối. Anh nghĩ rằng đó là do cái lạnh của vùng cao, do thay đổi của thời tiết mà trẻ con vẫn thường gặp. Anh chưa bao giờ nghĩ rằng làn khói mình vẫn vô thức thả ra mỗi ngày cũng có thể trở thành một phần nguyên nhân khiến những cơn ho ấy ở lại lâu hơn.

Súa ốm vào một sáng cuối đông. Em sốt. Người nóng ran, môi khô, thỉnh thoảng lại ho từng cơn. Thấy Súa nằm đó, đôi mắt con bé nhắm nghiền, hàng mi khẽ rung theo từng hơi thở. Mỗi lần cơn ho kéo đến, thân hình nhỏ bé lại co rúm, hai bàn tay bám chặt lấy mép chăn như cố tìm một chỗ bám víu.

- Đưa con xuống trạm y tế thôi. Tiếng vợ vang lên phía sau khiến Pao giật mình. Anh gật đầu, không nói thêm lời nào. Cúi xuống bế Súa lên, Pao chợt thấy con bé nhẹ bẫng trong vòng tay mình, nhẹ đến mức một nỗi sợ vô hình bất chợt siết lấy lồng ngực. Anh kéo chiếc chăn mỏng quấn quanh người con, rồi vội vã bước xuống con đường dốc dẫn ra khỏi bản.

Sương cuối đông phủ trắng lối đi, những hạt nước li ti bám trên cành cây và vạt áo. Đi được một đoạn, Súa khẽ cựa mình. Em hé mắt nhìn bố, đôi môi khô khốc mấp máy như muốn nói điều gì đó, rồi lại khép mắt, nép sâu hơn vào ngực anh. Pao siết chặt vòng tay, bước chân càng lúc càng nhanh, trong lòng chỉ cầu mong con sớm khỏe lại.

Xuống đến nơi, Súa được đưa vào phòng cấp cứu. Cánh cửa khép lại trước mắt Pao, ngăn anh ở bên ngoài cùng người vợ bồn chồn đến mức hai bàn tay cứ đan vào nhau rồi lại buông ra. Pao đứng bất động giữa hành lang. Chỉ vài phút trước, con bé còn nằm trong vòng tay anh, vậy mà giờ đây anh không thể nhìn thấy con, không biết bên trong đang xảy ra chuyện gì.

Tiếng bước chân của nhân viên y tế dồn dập phía sau cánh cửa. Một người chạy đi lấy thuốc, người khác vội vàng chuẩn bị dụng cụ. Giọng bác sĩ vang lên ngắn và gấp:

- Chuẩn bị hỗ trợ hô hấp! Theo dõi sát!

Pao nghe mà chân như mềm đi.

Anh bước lên một bước rồi lại dừng lại. Bàn tay vô thức nắm chặt vạt áo. Lần đầu tiên trong đời, anh hiểu cảm giác bất lực là thế nào. Người đàn ông vẫn có thể một mình gùi bao ngô xuống núi, có thể đứng hàng giờ giữa nương trong cái rét cắt da, nhưng lúc này lại chỉ biết đứng nhìn một cánh cửa. Bên trong, tiếng máy móc vang lên đều đều. Ngoài hành lang, mẹ Súa bật khóc.

Pao ngồi bất động trên chiếc ghế dài, đôi mắt không rời cánh cửa phòng cấp cứu. Đến khi cánh cửa bật mở, vị bác sĩ bước ra, khẽ nói rằng Súa đã qua cơn nguy kịch, tình trạng tạm thời ổn định nhưng vẫn cần được tiếp tục theo dõi, Pao mới như trút được tảng đá đè nặng trong lồng ngực. Anh ngồi phịch xuống ghế, hai bàn tay ôm lấy khuôn mặt, đôi vai rung lên trong một tiếng thở dài.

Sau khi Súa qua cơn nguy kịch, bác sĩ giải thích với gia đình rằng em bị hen phế quản, một bệnh lý đường hô hấp có thể khiến người bệnh xuất hiện những cơn khó thở, ho, khò khè, đặc biệt khi gặp các yếu tố kích thích. Bác sĩ dặn gia đình cần chú ý giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế các yếu tố kích thích đường thở và đặc biệt không để Súa tiếp xúc với khói thuốc lá.

Nghe đến đó, Pao cúi đầu. Anh không nói gì, chỉ nhìn đôi bàn tay mình. Anh nhớ những buổi tối ngồi bên bếp lửa, điếu thuốc đỏ trên đầu ngón tay, khói bay lững lờ dưới mái nhà. Anh từng nghĩ đó chỉ là một thói quen của riêng mình.

Giờ đây, anh mới hiểu, thứ khói ấy không chỉ dừng ở nơi anh ngồi, mà đã đi vào căn nhà, bám lên tóc con, quẩn quanh bên giấc ngủ của con và có thể trở thành một trong những yếu tố khiến những cơn khó thở của con mình trở nên nghiêm trọng hơn.

Đêm ấy, nhìn con đã ngủ say, Pao lặng người. Anh nhớ những đêm con ho, nhớ bàn tay nhỏ bé từng đưa lên che miệng mỗi khi khói thuốc bay qua. Khi ấy, anh chỉ nghĩ con bị cảm, rồi lại vô tư châm thuốc trước mặt con.

Giờ đây, cúi nhìn đôi bàn tay mình, Pao thấy nhói lòng. Đôi bàn tay đã bao lần châm lửa, để khói thuốc quẩn quanh mái nhà, len vào giấc ngủ của đứa con anh thương nhất. Pao nhìn ra khoảng núi chìm trong sương, rồi quay lại nhìn con. Trong khoảnh khắc ấy, anh hiểu mình phải làm điều gì đó để Súa không còn phải chịu đựng khói thuốc trong chính căn nhà của mình. Pao khẽ nắm tay con, thầm hứa “Mình nhất định sẽ bỏ thuốc!”.

Những ngày sau đó, Pao bắt đầu thay đổi từng chút một. Mỗi khi thèm thuốc, anh ra ngoài sân, hít thật sâu thứ không khí lạnh trong veo của núi rừng rồi lại trở vào. Có những đêm bàn tay anh vô thức lần tìm bao thuốc trong túi áo, nhưng rồi dừng lại. Anh đem những bao thuốc còn lại cất đi, sau đó bỏ hẳn.
Bếp lửa vẫn đỏ mỗi chiều. Nồi cơm vẫn thơm mùi cơm mới. Chỉ có căn nhà cuối bản dần vắng đi một thứ mùi mà trước đây anh từng nghĩ sẽ chẳng bao giờ thiếu.

Pao chợt nhận ra, có những thay đổi không bắt đầu từ những điều lớn lao. Đôi khi, chỉ là một điếu thuốc không được châm lên, một cánh cửa được mở rộng cho gió trời tràn vào, hay một người cha biết dừng lại trước khi thói quen của mình trở thành gánh nặng cho người mình yêu thương nhất.

Hãy tỉnh ngộ trước khi quá muộn!