Tháng Bảy - mùa của những nén hương tri ân và những cuộc tìm về ký ức. Có những hồ sơ chiến tranh không chỉ giúp xác định địa điểm, đơn vị hay diễn biến của một trận đánh, mà còn mở ra hành trình đi tìm số phận của những con người từng sống, chiến đấu và gắn bó với nhau giữa chiến trường ác liệt.
Hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2026); đồng thời, hưởng ứng Chiến dịch '500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ'; công tác chuẩn bị cho chương trình giao lưu, giới thiệu sách và hoạt động văn hóa tri ân của Trái tim người lính' đang được khẩn trương triển khai.Theo thông lệ, đã trở thành một nét đẹp trong gần 10 năm qua, cứ mỗi dịp tháng Bảy, 'Trái tim người lính' lại phối hợp với các cơ quan, đơn vị và tổ chức nhiều hoạt động mang ý nghĩa tri ân các Anh hùng liệt sĩ, thương binh, cựu chiến binh và những người có công với đất nước, với sự đồng hành của các cơ quan báo chí và đông đảo bạn đọc.
Hồ sơ CDEC F034603250553 vừa được các nhà nghiên cứu Tạ Thu Phong và Nguyễn Thị Kim Hoa của Dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (TTU-VWAI) giải mã. Tài liệu đã hé lộ danh tính của 66 liệt sĩ và quân nhân mất tích, cùng 190 thương binh của Trung đoàn 3, Sư đoàn 9 tại chiến trường Lộc Ninh năm 1967, rất cần sự chung tay xác minh của cộng đồng.
Có những cuốn sổ tay chỉ dày hơn chục trang giấy, nhưng lại chứa đựng số phận của cả một đơn vị. Có những dòng chữ viết vội giữa rừng sâu, giữa những ngày chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân - 1968, tưởng như đã vĩnh viễn chìm vào quên lãng, nhưng gần sáu thập kỷ sau lại trở thành chiếc chìa khóa mở ra hy vọng tìm lại tên người, tìm lại đồng đội, và biết đâu, tìm lại cả nơi yên nghỉ của những người đã ngã xuống.
Gần đây, chúng tôi nhận được nhiều email, tin nhắn của bạn đọc, gửi đến Truyền thông của Dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (TTU-VWAI) đề nghị trợ giúp tìm kiếm thông tin liệt sĩ của gia đình mình. Có những bức thư gửi đến Dự án không chỉ mang theo những thông tin cần xác minh, mà còn chất chứa cả nửa thế kỷ chờ đợi, hy vọng và khát khao đoàn tụ của một gia đình.
Gần 60 năm đã trôi qua kể từ ngày những dòng chữ viết vội trong cuốn sổ tay của Trạm 55 Thông tin – Liên lạc (C55) được ghi lại giữa vùng rừng biên giới Bình Long – Lộc Ninh. Những người thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi năm ấy, phần lớn xuất thân từ các gia đình nông dân nghèo, người Kinh, Khmer, Stiêng, sống giữa những cánh rừng cao su và những con đường đất đỏ sát biên giới Campuchia. Họ làm nhiệm vụ thông tin, giao liên, vận chuyển công văn, dẫn đường, bảo đảm mạch máu liên lạc cho các đơn vị cách mạng hoạt động tại địa bàn chiến lược phía Bắc Sài Gòn.
Trong kho tư liệu chiến tranh của Hoa Kỳ hiện còn lưu giữ một danh sách viết tay ghi tên 11 quân nhân và 10 thương binh của một đơn vị thuộc lực lượng Quân giải phóng miền Nam, có mật danh là Đoàn V7. Hồ sơ bị quân đội Mỹ thu giữ trong Tết Mậu Thân 1968. Gần 60 năm đã trôi qua, nhiều người trong số họ có thể đã hy sinh, mất tích hoặc trở về đời thường. Tuy nhiên, những thông tin còn sót lại trong hồ sơ CDEC hôm nay có thể trở thành chiếc cầu nối giúp tìm lại thân nhân, đồng đội và những ký ức chiến tranh đang dần lùi xa vào quá khứ.
Thời gian gần đây, nhiều cơ quan báo chí truyền thông liên tục đưa tin về việc tìm kiếm và phát hiện những rãnh chôn tập thể tại công viên Lê Thị Riêng. Ước tính số hài cốt có thể lên tới khoảng 900 người. Nhưng không phải ai cũng biết: có một nhà nghiên cứu của Dự án 'Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (TTU-VWAI) đã khởi xướng sự kiện này…
Trong chiến tranh, Bác sĩ Quân y là người thấy nhiều máu và thấu hiểu nỗi đau của những người lính nhất. Giữa hàng triệu trang tài liệu chiến tranh được lưu giữ trong các kho lưu trữ của Việt Nam và Hoa Kỳ, đôi khi chỉ một lá thư của người mẹ, một tờ giấy khen hay một quyết định đề bạt cũng có thể mở ra cả một cuộc đời.Hồ sơ về Bác sĩ Quân y Lê Mỹ – một người học trò của Giáo sư Tôn Thất Tùng, người từng là bạn học cùng khóa với nhà thơ Vũ Quân Phương, đã chiến đấu tại chiến trường Tây Ninh năm 1969 – là một trường hợp đặc biệt.
Đó là cuốn sổ tay thứ hai nằm trong chuỗi 10 hồ sơ CDEC mang số nhật ký 03-2404-67, được Lực lượng đặc nhiệm 5 (Dù) của Hoa Kỳ thu giữ ngày 08/3/1967 tại khu vực nay thuộc xã Tân Hưng, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước. Tài liệu do các nhà nghiên cứu Trần Công Đại, Phạm Thị Hồng Hà, Lê Đức Anh phối hợp với biên tập Nguyễn Thị Kim Hoa thực hiện.Cuốn sổ ghi chép từ ngày 25/9/1966 đến ngày 03/3/1967, phản ánh khá toàn diện hoạt động của một bộ phận cán bộ Mặt trận Giải phóng và Quân giải phóng trên địa bàn An Mỹ - An Lộc - Bình Long trong giai đoạn chiến tranh ác liệt.
Ngay sau buổi làm việc nêu trên, Lãnh đạo Dự án TTU-VWAI đã có buổi họp toàn thể các Điều phối viên, để thông báo tình hình mới và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm nghiên cứu và từng chuyên gia.TTU-VWAI phấn đấu từ nay đến ngày 15/7/2026, sẽ hoàn thiện 50 hồ sơ chuyên sâu để chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam nhân dịp kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ, 27/7/2026. Trong đó, có 30 hồ sơ về Kỷ vật chiến tranh (thư, nhật ký, giấy chứng nhận); 10 hồ sơ về mộ chí và địa điểm chôn cất; 10 hồ sơ về đơn vị và nhân sự…
Bạn đọc Ngô Văn Thắng đã bày tỏ sự tin tưởng vào 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (TTU-VWAI) là một dự án mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp. Nhân đây, anh muốn nhờ TTU-VWAI tìm giúp phần mộ người bác ruột của mình là liệt sĩ Ngô Văn Chải…Những thông tin do anh Ngô Văn Thắng gửi, chúng tôi xin được biên soạn thành một bài viết, để gửi tới bạn đọc gần xa…
Phó Thủ tướng đánh giá cao mối quan hệ hợp tác lâu dài, tin cậy giữa Đại học Công nghệ Texas, Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ Việt Nam Sam Johnson với các cơ quan, tổ chức của Việt Nam, đặc biệt trong khuôn khổ Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh (TTU-VWAI).
Mỗi thông tin được chia sẻ hôm nay đều có thể góp phần làm sáng tỏ số phận của những người lính năm xưa.Và biết đâu, từ cuốn sổ tay mang ký hiệu C5-B7-K19, sẽ có thêm những gia đình tìm lại được ký ức của người thân, thêm những liệt sĩ được gọi đúng tên và thêm những đồng đội được nối lại sau gần sáu thập niên xa cách.Đó cũng chính là ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhất của hành trình tri ân, đền ơn đáp nghĩa và của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang được cả nước chung tay thực hiện bằng mệnh lệnh từ trái tim.
Hơn nửa thế kỷ sau, hồ sơ mang ký hiệu CDEC F034604042078, log# 07-1701-68 – do các nhà nghiên cứu Nguyễn Hoài Thương, Tạ Thu Phong và biên tập Nguyễn Kim Hoa vừa hoàn thành; bất ngờ trở thành đầu mối cho một cuộc tìm kiếm tung tích của những người lính đã từng đi qua chiến tranh, xem họ còn sống hay đã hy sinh, và nếu còn sống thì hôm nay họ đang ở đâu?
Từ một hồ sơ tình báo được phía Hoa Kỳ thu giữ trong chiến tranh Việt Nam, các nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Hoài Thương và Phó Đỗ Quyên của Dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (TTU-VWAI) đã phát hiện nhiều thông tin quan trọng, liên quan đến ông Huỳnh Định cùng 11 quân nhân thuộc Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh Long An hoạt động vào năm 1967. Những dữ liệu này hiện mở ra hy vọng tìm kiếm thân nhân, đồng đội và làm rõ thêm hoàn cảnh chiến đấu, hy sinh của nhiều cá nhân từng tham gia kháng chiến nhưng đến nay vẫn chưa được xác minh đầy đủ.
Tại Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ Sam Johnson (Đại học Texas Tech, Mỹ), Anh hùng Lực lượng vũ trang, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên hiện lên qua các báo cáo tình báo, phân tích chiến lược và tài liệu dịch thuật của phía Mỹ về đường Trường Sơn. Điều này cho thấy sự nể trọng của người Mỹ đối với vị tướng đã biến đường Trường Sơn thành 'trận đồ bát quái' khổng lồ, khiến sức mạnh quân sự hiện đại của Mỹ không thể khuất phục.
Hàng nghìn người đã bị đưa đến cái chết thông qua Sân ga 21. Sau khi quân Đức Quốc xã xuất hiện tại Italy, khu vực rộng gần hai mẫu Anh bên dưới nhà ga nhanh chóng bị biến đổi từ nơi xử lý thư tín và hàng hóa thành nơi tập kết người để trục xuất.
Gần 60 năm sau ngày những tài liệu chiến tranh được thu giữ giữa chiến trường Đông Nam Bộ, những trang hồ sơ cũ kỹ nay lại mở ra một hành trình mới – hành trình tìm về ký ức, tìm về con người. Cũng từ hai CDEC mang số hiệu F034602312768 và F034602312739 đã công bố trong Hồ sơ số 14/2026, thêm hai cái tên được chú ý: Vũ Phong Bảy (bí danh Vũ Phong Thơ, còn gọi Vũ Hóa) quê Bạc Liêu và Huỳnh Văn Hồng (bí danh Ngọc Long) quê Tây Ninh.
Đã gần sáu thập niên trôi qua, kể từ những năm tháng chiến tranh ác liệt, vẫn còn đó những số phận chưa trọn vẹn, những gia đình chưa có ngày đoàn tụ, và những người lính chưa được gọi tên đầy đủ trong ký ức cộng đồng. Từ những trang tài liệu chiến tranh được lưu trữ phía bên kia chiến tuyến, một hành trình nhân văn đang được mở ra: tìm kiếm thân nhân và đồng đội của hai liệt sĩ – Cao Văn Phước (bí danh Tiến) quê Bến Tre và Tô Minh Châu (bí danh Trương Quốc Tuấn, còn gọi Ba Xuân) quê Cà Mau.
Sự kiện hợp tác này mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai 'Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' của Ban Chỉ đạo Quốc gia 515; hướng tới mục tiêu xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ ngày càng nhiều trong thời gian tới. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị – xã hội, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là đạo lý 'uống nước nhớ nguồn' của dân tộc Việt Nam.
Lộc Ninh là trọng tâm nghiên cứu của Dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' của Đại học Công nghệ Texas (TTU-VWAI) trong năm 2026. Hiện chúng tôi đang lưu giữ hơn 250 hồ sơ CDEC thu thập tại huyện Lộc Ninh (Đồng Nai) cũng như xã Lộc Ninh (Tây Ninh) - một địa danh cùng tên nằm cách đó không xa. Hưởng ứng 'Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' của Ban chỉ đạo Quốc gia 515, chúng tôi vừa có chuyến đi về Lộc Ninh cùng với Mission POW-MIA.
Mới đây, tại Hà Nội, trong khuôn khổ thúc đẩy hợp tác nhân đạo song phương, cuộc họp giữa các đối tác thuộc 'Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích Trong Chiến tranh' (Vietnam Wartime Accounting Initiative - VWAI) phía Hoa Kỳ và Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 của Chính phủ Việt Nam đã diễn ra trong không khí cởi mở, thẳng thắn và đầy xây dựng.
Trong dòng chảy ký ức về chiến tranh Việt Nam, có những tài liệu không chỉ đơn thuần là chứng cứ lịch sử mà còn là những mảnh hồn sống động của một thế hệ đã đi qua khói lửa. Đó là những cuốn sổ tay, những trang nhật ký giản dị của người lính – nơi họ gửi gắm tâm tư sâu kín nhất. Từ những 'Hồ sơ chứng tích chiến tranh' (CDEC) đang lưu giữ tại Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Sam Johnson (VNCA) và Viện Hòa bình & Xung đột (IPAC) thuộc Đại học Công nghệ Texas (Texas Tech University – TTU), đến bộ sách đồ sộ 'Nhật ký thời chiến Việt Nam', một hành trình đặc biệt đã được mở ra: hành trình đánh thức ký ức, trả lại tiếng nói cho những người đã nằm lại...
Có những hồ sơ chứng tích chiến tranh tưởng như chỉ nằm yên trong kho lưu trữ, phủ bụi theo năm tháng. Nhưng đôi khi, từ những trang giấy cũ, những cái tên, địa danh, hay một dòng ghi chú ngắn ngủi… lại mở ra hành trình đi tìm những con người thật của lịch sử. CDEC F034603831194, số nhật ký 02-1460-68, là một trong những tài liệu như vậy. Hồ sơ do chuyên viên nghiên cứu Tạ Thu Phong và nhóm biên tập của Dự án TTU–VWAI vừa hoàn thành.
Gần đây, sau khi đọc loạt bài viết trên MXH Facebook và các báo chí – truyền thông Việt Nam giới thiệu về những 'Hồ sơ Chứng tích chiến tranh', một số cựu chiến binh Việt Nam đã liên hệ với chúng tôi và hỏi: Vậy còn hơn ngàn quân nhân Mỹ mất tích, chúng ta có tiếp tục tìm kiếm không?Tại sao không! Bởi những hồ sơ CDEC nêu trên nằm trong khuôn khổ của Dự án nhân văn, do Chính phủ Hoa Kỳ khởi xướng và tài trợ, mang tên: Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI).
Tòa soạn Văn hóa và Phát triển vừa nhận được phản hồi từ thân nhân gia đình Liệt sĩ Đinh Trung Thành (sinh: 1947; nhập ngũ: 1966; đơn vị: C3, D7, T17/763; F9; hi sinh ngày 01/12/1967). Hiện người thờ cúng Liệt sĩ Đinh Trung Thành là Cựu chiến binh, Đại úy Đinh Quang Thách (sinh 12/9/1948; nhập ngũ: 12/9/1965), là em ruột của Liệt sĩ Đinh Trung Thành.
Gần 60 năm đã trôi qua. Nhiều cha mẹ liệt sĩ có thể không còn, nhưng con cháu, họ hàng, đồng đội cũ, người cùng quê vẫn có thể đang giữ những mảnh ký ức quan trọng: Giấy báo tử, thư từ, ảnh chụp, nhật ký, lời kể truyền miệng. Chỉ một chi tiết nhỏ về đơn vị D7 – Trung đoàn 763 (Q.763) – Sư đoàn 9, về cuối tháng 11 và đầu tháng 12/1967, có một khu vực bị pháo kích dữ dội, 17 người lính đã hi sinh, với đầy đủ họ tên và quê quán...
Trong bài viết gần đây, chúng tôi đã hé lộ: Có một Dự án nhân văn, do chính phủ Hoa Kỳ khởi xướng và tài trợ, mang tên 'Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh' (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI).
Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp nối hành trình đưa những người lính trở về qua 'Hồ sơ chứng tích chiến tranh'
Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh (VWAI) được kỳ vọng là nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại, góp phần cung cấp thông tin, xác định tọa độ và đưa những người con còn nằm lại chiến trường trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ.
Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh (VWAI) được kỳ vọng là nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại, góp phần cung cấp thông tin, xác định tọa độ và đưa những người con còn nằm lại chiến trường trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ.
'Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích trong Chiến tranh' là cơ hội tìm lại danh tính liệt sĩ, nối dài hành trình đoàn viên mỗi mùa Tết.
Với tinh thần nhân văn sâu sắc, nỗ lực xoa dịu nỗi đau sau chiến tranh và trách nhiệm thiêng liêng đối với những liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc, dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (VWAI) dự kiến chính thức triển khai từ năm 2026.
Hồ sơ CDEC F034603640070 là một 'Chứng tích Chiến tranh' của một cá nhân có tên là Nguyễn Lân Tuất. Chưa rõ năm sinh, quê quán và người thân.
Hồ sơ CDEC F034608362647 là một 'Chứng tích Chiến tranh' của một cá nhân tên là Nguyễn Văn Ngư (có thể là Ngữ, hoặc Ngự). Nó bao gồm một lịch túi năm 1970 với các mục nhập được đặt ngày từ tháng 1 đến tháng 12 năm 1970; được thực hiện bởi Nguyễn Văn Ngư - Cán bộ tác chiến của C2 (có thể là Đại đội 2?), HT: 270378/ JBO5B, chứa các ghi chú về tình hình đối phương ở khu vực Co-Pa-Ka và Đỉnh 304 ở tỉnh Saravane, Lào (16 trang); và các ghi chú về các hoạt động của mình ở tỉnh Saravane và khu vực Khe Sanh trong năm 1970 (67 trang).
Hồ sơ CDEC F034603661463 là một 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc các cá nhân có tên là Mạnh Nhương (có thể là Nhưỡng, hoặc Nhượng) và Trần Huy Chương. Chưa xác định được họ tên người thân và quê quán, nhưng đều liên quan đến Đội điều trị 44 và Sư đoàn 341, tại mặt trận Quảng Trị, thời điểm 1967 – 1968.
Hồ sơ CDEC F034605572157 là một 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc các cá nhân có tên là Phạm Ngọc Tào (cũng có thể là Tảo/Táo/Tạo) và Mai Đức Hùng. Họ giống nhau là đều từng biên chế của Sư đoàn 304, tham chiến tại Mặt trận Khe Sanh, thời điểm 1968 – 1969, chưa rõ họ tên người thân và địa chỉ quê quán.
23. Hồ sơ CDEC F034602591721 là một 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc về một cá nhân có tên là Phạm Hoàng Minh (còn có tên khác là Phạm Văn Gia). Ông sinh năm 1945, tại thôn Mỹ Lệ, huyện Cần Đước, tỉnh Long An, từng là một cán bộ của đơn vị Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Bộ đội địa phương tỉnh Long An.
21. Hồ sơ CDEC F034603782815 là một 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc về cá nhân có tên là Hoài Phong, chưa rõ địa chỉ quê quán và họ tên người thân. Đó là một quyển sổ tay viết tay, các mục nhập của Hoài Phong, thành viên của một đơn vị... từng tham gia trận chiến Khe Sanh và chứa các bài thơ và ghi chú nhật ký được ghi từ ngày 25/10/1967 đến ngày 21/3/1968.
19. Hồ sơ CDEC F034600020783 là một 'Chứng tích Chiến tranh' của một cá nhân tên là Nguyễn Lưu (còn có bí danh là Nhu Van, có thể là Như Văn hoặc Như Vân?). Ông từng làm Phó Trưởng Ban Tuyên truyền, Đào tạo và Văn hóa tại Trung ương Cục miền Nam. Cuốn sổ tay bắt đầu được ghi chép từ tháng 8/1964 và kết thúc với một bài viết vào ngày 1/10/1965.
17. Hồ sơ CDEC F034605611146 là một 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc một cá nhân có tên là Đăng Ý (cũng có thể là họ Đặng, tên Ý?). Chưa xác định được địa chỉ quê quán và họ tên người thân. Ông từng ở đơn vị D4, D92, Đoàn 246B của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
15. Hồ sơ CDEC F034603381092 là 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc các cá nhân có tên là Trần Trọng Tải; quê tại xóm 10, làng Yên Lộc, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Và một người nữa là Hoàng Trường Đại (chưa rõ địa chỉ quê quán và người thân).
13. Hồ sơ CDEC Item Number F034602591721 là 'Chứng tích Chiến tranh' thuộc một cá nhân có tên là Nguyễn Diêm, quê tại Kỳ Sơn, huyện Thủy Nguyên, TP. Hải Phòng (chưa rõ họ tên địa chỉ của cha mẹ và người thân) nhập ngũ ngày 17/4/1968.