Nay, nhân dịp Tầm nguyên tự điển (Vân-Hạc Lê Văn Hòe - Quốc học Thư xã, 1941) được Nhà xuất bản Trẻ tái bản, chúng tôi thấy liên quan đến các từ “cậu ấm”, “tập ấm”, “tập tước” cũng cần phải “bàn lại” và “bàn thêm”.
(NB&CL) Tháng 10 này là tròn 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, người mà cả cuộc đời và sự nghiệp là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, khí tiết, nhân cách và tinh thần tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Như nhấn mạnh của Bác Hồ trong thư gửi đồng bào cả nước ngày 29/4/1947 báo tin cụ Huỳnh qua đời: “…Cụ Huỳnh là một người học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao… Cụ Huỳnh là người mà giàu sang không làm xiêu lòng, nghèo khổ không làm nản chí, oai vũ không làm sờn gan. Cả đời cụ Huỳnh không cầu danh vị, không cầu lợi lộc, không thèm làm giàu, không thèm làm quan. Cả đời cụ Huỳnh chỉ phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”.
Gần 100 năm trước (1927), Tờ báo Tiếng Dân do nhà yêu nước Huỳnh Thúc Kháng làm chủ biên ra đời. Những quan điểm của cụ và của tờ báo luôn xoay quanh một chữ “Dân”, và vẫn vẹn nguyên giá trị đối với việc xây dựng chuẩn mực con người thời đại hôm nay.
ĐNCT - Lịch sử Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX ghi nhận chân dung một trí thức kiệt xuất: Cụ Huỳnh Thúc Kháng. Không đi theo lối mòn học hành ra làm quan, cuộc đời cụ là chuỗi những lựa chọn dấn thân trước các bước ngoặt của dân tộc; ở đó chỉ thấy trọn đời một khí tiết bất biến hết lòng vì nước, vì dân.
ĐNCT - Huỳnh Thúc Kháng là nhà hoạt động chính trị nổi tiếng của thế kỷ XX. “Cả đời cụ Huỳnh không màng danh vị, không cần lợi lộc, không thèm làm giàu, không thèm làm quan. Cả đời cụ Huỳnh chỉ phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”. Hiếm có người nào được Bác Hồ đánh giá cao và dành tình cảm đặc biệt như vậy.
Có những miền quê được nhớ bởi một dòng sông, một mái đình, một phiên chợ; cũng có những miền quê được nhớ bởi những con người đã làm nên truyền thống. Nại Cửu là một miền quê như thế.
Có sách lý giải "ông Ba Bị" vốn là ông Phạm Đăng Hưng, vốn từng làm quan dưới triều vua Gia Long; cũng có sách nói "ông Ba Bị" là hòa thượng Trung Đình.
Xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng phấn đấu ngày càng phát triển mạnh mẽ, trở thành một vùng quê giàu đẹp, văn minh để xứng đáng là quê hương của chí sĩ yêu nước hết lòng vì dân tộc Huỳnh Thúc Kháng.
Cuộc đời Đặng Nguyên Cẩn là cuộc đời của một nhà nho đứng giữa hai thời đại. Ông bước ra từ khoa cử truyền thống nhưng không để danh vị trói buộc mình. Ông từng làm quan nhưng không lấy quan trường làm nơi an thân. Ông hiểu giá trị của đạo học cũ, đồng thời can đảm nhìn thấy những giới hạn của nó. Từ đó, ông tìm đến tân thư, giáo dục mới, thực nghiệp và việc tổ chức lực lượng cứu nước.
Phim điện ảnh “Chị chị em em 3” vừa hé lộ loạt hình ảnh hậu trường gây chú ý với đại cảnh đám cưới của Thị Mầu và Văn Tài do Kỳ Duyên và Quốc Anh thủ vai. Bối cảnh được đầu tư công phu, đồng thời hé lộ những khác biệt trong tính cách, hoàn cảnh của các nhân vật nam.
Đặng Xuân Bảng là một trong những học giả lớn của Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX. Cuộc đời ông đi qua những năm tháng dữ dội: thi cử, làm quan, giữ thành, bị cách chức rồi trở lại bục giảng. Nhưng chính khi rời quan trường, ông mới thực sự hoàn thành sự nghiệp lớn nhất của mình. Với các công trình Việt sử cương mục tiết yếu, Sử học bị khảo, Nam phương danh vật bị khảo…, ông để lại một di sản đồ sộ về sử học, địa lý, thiên văn, quan chế và ngôn ngữ. Từ ngôi nhà ở Hành Thiện, ánh sáng học thuật ấy còn truyền tới nhiều thế hệ, trong đó có Tổng Bí thư Trường Chinh – người cháu nội nổi tiếng của ông.
Đặng Huy Trứ gieo mầm cho tư tưởng trọng thương và phát triển kinh tế. Ông gieo mầm cho việc tiếp nhận khoa học, kỹ thuật phương Tây bằng tinh thần độc lập. Ông gieo mầm cho giáo dục thực học, học nghề, học ngoại ngữ và đưa thanh niên ra nước ngoài. Ông gieo mầm cho đạo đức công vụ, chống hối lộ và kiểm soát quyền lực bằng sự tự răn nghiêm khắc. Ông gieo mầm cho nghề in, truyền bá tri thức và cho nền nhiếp ảnh Việt Nam.
Làm quan Thượng thư kiêm Đông các Đại học sĩ, Chưởng Hàn lâm viện sự và từng được cử đi sứ, Lưu Hưng Hiếu (1456 - ?) đã làm vang danh xã Lương Hà, huyện Vĩnh Ninh xưa, xã Vĩnh Lộc ngày nay.
Ở tuổi 70, sau hai bức điện từ Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều lần từ chối chức Bộ trưởng, cụ Huỳnh Thúc Kháng quyết định nhận lời gánh việc nước.
Khuyến học ở Việt Nam thời quân chủ không chỉ có trong "phép nước" mà còn được thể hiện tại "lệ làng". Lệ làng ở đây là phong tục, tập quán nói về quan điểm khuyến học của các làng xã ghi trong Tục lệ chữ Hán hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Hội thảo khoa học với chủ đề: “Tế tửu Quốc Tử Giám Hà Công Trình và truyền thống hiếu học dòng họ Hà tại Hà Tĩnh” là dịp để nghiên cứu và giới thiệu về Hoàng giáp Hà Công Trình, các danh nhân họ Hà, đồng thời làm rõ hơn truyền thống hiếu học họ Hà trong giáo dục khoa cử xứ Nghệ.
Tối 31/7, tại xã Lê Quý Đôn (tỉnh Hưng Yên), Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tỉnh Hưng Yên long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; đón nhận Nghị quyết của UNESCO vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của ông và Chương trình nghệ thuật đặc biệt 'Rạng rỡ văn hiến Việt Nam'.
Ông là người làng Đông Biện, nay thuộc xã Biện Thượng. Sống và làm quan thời Nguyễn, nổi tiếng là người hay chữ. Sự nghiệp quan trường dẫu nhiều thăng trầm song ông vẫn giữ được chí khí, cốt cách của bậc sĩ phu.
Lê Quý Đôn (1726 - 1784) là một trong những danh nhân văn hóa kiệt xuất của dân tộc Việt Nam, nhà bác học lớn của thế kỷ XVIII. Với trí tuệ uyên thâm, tinh thần ham học hỏi và khối lượng trước tác đồ sộ, ông đã có những đóng góp to lớn trên nhiều lĩnh vực như lịch sử, địa lý, triết học, giáo dục, văn học và khoa học. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là biểu tượng của lòng yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần thực học và ý chí không ngừng tìm tòi, sáng tạo, để lại di sản quý báu cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Làm Tổng đốc Thanh Hóa vào cuối thế kỷ XIX, Nguyễn Thuật (1842-1911) là người có công dâng biểu xin triều đình cho phép sĩ tử Thanh Hóa được thi riêng, ghi dấu ấn trên Bia Khuyến học - di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Nhiều tư liệu mới được công bố, góp phần hoàn thiện hồ sơ khoa học về Thám hoa Vũ Công Tể sau gần 300 năm.
Ngày 2/7, tại Hà Nội, đã diễn ra Hội thảo khoa học 'Danh nhân lịch sử Thám hoa Vũ Công Tể (1687-1742): Cuộc đời và sự nghiệp', quy tụ các nhà nghiên cứu, chuyên gia lịch sử và đại diện cơ quan văn hóa nhằm làm rõ những giá trị về cuộc đời, sự nghiệp của Thám hoa Vũ Công Tể, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
Lịch sử dân tộc Việt Nam ở thế kỷ XVII là một giai đoạn đặc biệt. Sau những cuộc nội chiến kéo dài giữa các tập đoàn phong kiến, đất nước bước vào thời kỳ tương đối ổn định dưới danh nghĩa triều Lê Trung Hưng, với quyền điều hành thực tế nằm trong tay các chúa Trịnh ở Đàng Ngoài. Đó cũng là thời kỳ mà Nho học đạt đến đỉnh cao ảnh hưởng đối với đời sống chính trị và xã hội. Những người đỗ đạt không chỉ trở thành rường cột của triều đình mà còn là những tấm gương đạo đức, góp phần giữ gìn cương thường và phép nước.
Giữa không gian thanh bình của làng Bình Trù, xã Vĩnh Thành (Phú Thọ), Đền thờ Tiến sĩ Nho học, Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy hiện lên với vẻ trầm mặc, cổ kính. Ngôi đền không chỉ lưu giữ dấu ấn về cuộc đời, sự nghiệp của một bậc đại khoa dưới triều Lê, mà còn gìn giữ ký ức văn hóa và mạch nguồn hiếu học của vùng đất này.
Ông sống và làm quan trong giai đoạn Trung hưng nhà Lê. Nổi tiếng là người thông minh, hay chữ, từng được vua Lê, chúa Trịnh tin tưởng cử sang Nam Quan tiếp sứ nhà Minh. Đó chính là Thái bảo Tào Quận công Lương Chí - người con ưu tú của đất làng Tào Sơn.
Trong lịch sử khoa cử thời phong kiến, không hiếm những trường hợp học tài thi phận. Đó là Cao Bá Quát, nổi tiếng 'văn như Siêu, Quát vô tiền Hán', thi Hương chỉ đỗ cử nhân hạng chót vì quyển thi bị dính mực; thi Hội nhiều lần đều bị đánh trượt vì văn phong phóng khoáng, phạm húy hoặc không theo khuôn mẫu trường quy. Hay Trần Tế Xương, ròng rã 8 lần đi thi trong suốt 24 năm nhưng kết quả chỉ đỗ duy nhất học vị Tú tài (nên mới gọi là Tú Xương) và không thể tiến xa hơn để ra làm quan.
Triều Lê Trung hưng, còn gọi là triều Lê - Trịnh (1533-1789) là vương triều tạo lập được chế độ khuyến học bằng tinh thần rất phong phú và đa dạng.
Ông không phải vị tướng oanh liệt nơi sa trường. Ông cũng không phải quyền thần khuynh đảo triều chính. Ông chỉ là một nho sĩ cầm bút.Nhưng chính những người cầm bút như ông đã góp phần dựng nên nền móng văn trị cho một triều đại huy hoàng nhất lịch sử Đại Việt.Tên tuổi 'Ngự tiền bút thư Đặng Diễn' vì thế vẫn còn được nhắc lại như biểu tượng của khí tiết nho gia: học rộng mà khiêm nhường, làm quan mà thanh liêm, gần quyền lực mà không để quyền lực làm đổi thay nhân cách.
Mai Anh Tuấn (1815-1851) là một vị quan dưới triều vua Tự Đức, nhà Nguyễn. Những năm tháng cuối đời, ông đã sống, làm việc tại Lạng Sơn trên cương vị Án sát sứ và đã hy sinh anh dũng để bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia, sự bình yên của quê hương Xứ Lạng.
Là một danh sĩ nhất quán trong đạo xử thế, từ thuở làm quan nhà Lê đến khi trở thành đình thần triều Nguyễn, Vũ Trinh luôn khẳng định nhân cách của kẻ sĩ 'giữ trọn tiết nghĩa'.
Đối với cộng đồng người Hoa Nam bộ, món ăn không đơn giản là dưỡng chất, mà còn hàm chứa nhiều ý nghĩa và khát vọng cát tường. Trong đó, món tàu cua (đậu hủ) được xem là món ăn đậm tính truyền thống và trở thành món 'quốc túy' trong văn hóa ẩm thực của người Hoa. Nhân ngày rằm (15/3) cũng mạn đàm về nguồn gốc và ý nghĩa của món ăn dân dã nhưng giàu bản sắc này.
Bao Công phát bệnh khi đang làm việc và qua đời sau đó chỉ 13 ngày, sự ra đi đột ngột này khiến nhiều người cho rằng ông bị đầu độc.
Sau khi chí sĩ Phan Châu Trinh qua đời (24/3/1926), trong nhiều năm cụ Huỳnh Thúc Kháng có cách tưởng niệm người đồng chí, đồng hương, đồng song của mình khá độc đáo. Đó là tưởng niệm trên chính tờ báo do ông làm Chủ nhiệm kiêm Chủ bút…
Sau khi người vợ thứ hai cũng qua đời, Bao Công lấy Tôn thị, người được cho là bị ông đưa về nhà mẹ đẻ không lâu sau đó do mắc lỗi.
Lễ kỷ niệm 515 năm ngày mất của Tiến sĩ Hà Công Trình nhằm tôn vinh cuộc đời và đóng góp của danh nhân khoa bảng, góp phần giữ gìn truyền thống văn hóa của vùng đất Tùng Lộc (Hà Tĩnh).
Nhà khoa bảng Trần Quý Cáp bước vào quan trường không vì danh lợi, mà vì hiếu nghĩa với mẹ. Con đường làm quan tuy ngắn ngủi, nhưng tư tưởng khai dân trí mà ông theo đuổi đã để lại dấu ấn sâu sắc đối với lịch sử dân tộc.
Tối 30 tết, trong bữa cơm tất niên Cục trưởng Cục điện lực Hồ Đông nói với Tiểu Long, đứa con mới 11 tuổi của mình: 'Tiểu Long, ngày mai là mùng 1 tết, sẽ có rất nhiều các cô, các chú của cơ quan bố đến nhà ta chúc tết, con nên nhớ rằng con phải ở trong phòng của con xem tivi, nhất thiết không được ra ngoài phòng khách. Nếu có người tìm con, bất kể ai con cũng không được nhận tiền mừng tuổi'.
Sáng 28/2 (tức ngày 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại khu du lịch động Từ Thức, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ xã Ba Đình đã long trọng tổ chức lễ khai mạc Lễ hội Từ Thức năm 2026.
Mặc dù là vùng đất chiêm trũng, cuộc sống vô cùng khó khăn nhưng làng Dọ lại nổi tiếng khắp xứ Đông xưa với tên tuổi 10 vị đại khoa.